Logo

گویش محلی

«حرف آ»


آب از سر گذشته: کار به آخر رسیده
āb az sar gozaštan 
آپوک: توخالی
āpuk
آپیشن: آویشن گیاه دارویی است
āpišan
آتُو: نقطه ضعف، بهانه
ātō
آجرات: زخم شدید توأم با کوفتگی
ājerāt
آچال: آچار
āčāl 
آب خواری: لیوان
ābxāri
آب دندون: نوعی انار زودرس و پرآب
āb dandun
آدور: بوته خار
ādur
آدور بند: اتاقک چوبی که اطراف آن خار زنند و با ریختن آب و وزش باد خنک شود
ādurband
آراگیرا: آرایش کردن
ārā girā
آرت: آرد
ārt
آرچین: چوب محکمی است که چوپانان دارند
ārčin
آرُق: آرغ، باد صدادار که از راه گلو بیرون آید
āroq
آروک: آرواره
āruk
آسار قسمت بزرگی از باغ
āsār
آس و پاس: فقیر  و بی چیز
ās-o-pās
آستر: محل عبور آب در قسمت های مزرعه، لایه داخلی لباس
āstar
آستینو: نیم آستین لباس
āstinu
آسیاپون: آسیابان
āsiyāpun
آش با جاش: آش با ظرفش
āš bā jāš
آشخال: آشغال
āšxal
آشخال کله: آدم پست و کثیف
āšxal kale
آش قفاپا: آشی که به دنبال سفر کرده می پزند
āšqafāpā
آشی شال: ریشه علف هرزه با گل
āši šāl
آغابالاسر: شوهر یا فرد پر ادعا
āγā bala sar
آغار: بوته کوچک بادمجان و حنا
āγār
آغجان: پاسبان
āγjān
آغُز: شیر اولیه گاو یا گوسفند در بدو زاییدن
āγoz
آفک: تاول
āfk
آق: تهوع
āq
آگیر: شاخه ای که بوسیله آن تنور شعله ر می گردد
āgir
اِت آشغال: زباله
et ešγāl
اتومبوس: اتوبوس
otombus
اجاش: اصلاً، بهیچوجه
ajāš
ادکلی: وزن و قیمت تخمینی
adkeli
اَدووِه: ادویه، زردچوبه
aduve
اِرتی: امانتی
erti
اُردنگی: با پا به پشت کسی زدن
ordengi
اَرغِه: گردن شق، ژستی، فردی که کتابی حرف بزند
arγe
از چز: گلایه از وضع زندگی
ez čez
اسپریچک: پرستو
espričak
اسپناچ: اسفناج
espenāč
استاق: نازا
estāq
استن: دسته بیل یا کلنگ
estan 
استغون: استخوان
esteγun
اُسخُّدوس: شاه اسپرم رومی
osxxodus
اسکمبول: چوب بسیار محکم
eskambul
اسمال: اسماعیل
esmāl
اشپش: شپش
ešpeš
اُشترخُف: محل استراحت شتران
oštorxof
اِشتو: شتاب
ešto
اَشکس رِخته: اشک حسرت ریخته نفرینی است
aškasrexte
اشکنبه: سیرابی
eškanbe
اشکم شل: شکمو
eškam šol
اِشکنلُو: منجنیقی که چوپانان بوسیله آن سنگ به طرف گرگ پرتاب کند
eškanlu
اِشکیل: مشکل بزرگی که در کاری می افتد
eškil
اَصلِش: اصلاً، ابداً
asleš
اَغو بَغو: صدای بچه تازه به دنیا آمده
aγu baγu
اَغیچ: ریشه خشک بوته های کوهستان
aγič
اِفتنگو: پتنگ
eftengu
اَفتِو: آفتاب
aftō
اَفتوِه: آفتابه
afteve
اَفی: افعی، نوعی مار خطرناک
afi
اَقّ: شبه جمله برای تنفر
aqq
اَکُو: اکبر
aku
اَکبیر: بسیار زشت
akbir
اَلا: بلند شو
alā
اَلاف دَلاف: حیران و سرگردان
alāf dalāf
الدنگ: قوی و پر زور
aldang
اِلگ: عادت، رمز
elg
الله بیرمنی: شانسی
allāh birmeni
الله ورخدا: به امید خدا
allāh varxodā
اَلماسک: نفرینی است
almāsak
الم شِنگه: فتنه بزرگ
alam šenge
اَلنگ: پاچه گوساله
alang
اَلِوُون: سزاوار شدن
alevun
اَلیلِو: دور خود چرخیدن
alileō
امنیه: ژاندارم
amniyye
انار اِوی: انار ترش و آبدار
anār-e-evi
انار پوس: پوست انار که در قدیم درصنعت و دباغی به کار می رفت
anārpus
انار دُمبکو: انار زودرس
anār dombeku
انار دون: دانه انار که خشک کنند و به عنوان ترشی آش استفاده کنند
anārdun 
انار صابی: انار مه خوش
anār sābi
انار کیوونی: انار دانه یاقوتی
anār keyvuni
انار گلابی: مانند انار صابی مه خوش است
anār golābi
انترپون: کار خارق العاده
antarpun
انتل: میمون
antal
انتلو: میمون و شکل میمون
antelu
انگشتل: انگشتر
angoštal
اِنگرو: بهانه 
engeru
اِو: آب

اُوتا: نخ
utā
اِوبنه: آب بنه (بنه درخت کوهستانی است که دانه های خوشه ای روغن داری دارد)
eō bene
اِوپزو: آب پز
eōpezu
اِو پِلقُو: آبگوشت پرآب و کم آجیل
eōpelequ
اِو حروم: حرامی، بچه ای که پدری برایش معلوم نیست
eōharum
اِو دلکو: کسیکه میل به آب خوردن زیاد دارد
eōdeleku
اودریشک: تهوع توأم با لرزه
eōderišk
اِوراز: افراز
evrāz
اِورون: نگهبان جوی آب
eōrun
اِوسار: افسار
eōsār
اِوِست: آبستن
evest
او سر بین: آن وقت، آن دفعه
user-e-beyn
اوشاد: محل نگهداری حیوانات
eōšād
او شیطون: سراب، آب خیالی
eōšeytun
اِوشین: وسیله باد دادن کاه و دانه را
eōšin
اِو فلفلو: قاتغی که از فلفل و آب جوش و روغن و ادویه درست کنند
eōfelfelu
ایقده: این قدر، این اندازه
iqede
اِوکُور: کسیکه از دادن آب به دیگران مضایقه کند
eōkur
اِوگرمُو: مانند او فلفلو درست می شود
eōgarmu
اِولَق: ابلق، رنگ سیاه و سفید
evlaq
اِولِه: آبله
evle
اِوله آتشک: نفرینی است، یک نوع بیماری جلدی که بسیار سوزش و خارش دارد
evle ātešak
اِولِکُو: تزریق واکسن آبله
evleku
ای سربین: این دفعه
iser-e-beyn


«حرف ب»


باب دل: موافق میل
bāb-e-del
بابی زن: بادزن
bābizan
بادلَغوه: حمله، بدن لرزه
bād-e-laγve
بادنجون: بادمجان
bādenjun
بارشت: باران
barešt
باریات: حرف های بی اساس و آرزوهای واهی
bāriyāt
باشو: پدربزرگ
bāšu
باشو بَله: پدربزرگ و بابا اجداد
bāšu bale
بافه: یک بغل علف یا ساقه گندم
bāfe
بالشت: متکا
bālešt
بالشتومار: حشره ایست سیاه رنگ و کوچک
bāleštumār
بایر: زمین خشک بی آب و علف
bāyer
بایه: بدنه جوی آب یا دیوار
baye
بد اِو: بد پسند، حیوانی که به سختی آب می خورد
bad eō
بد نسار: قسمت سایه گیر منزل
bad nesār
بدویی: سرکش، حیوان گستاخ
beduyi
براز: دید چشم
brāz
برافتو: کنار آفتاب
bar-e-efteō
برتلنگ: رشته ای از خوشه خرما
barteleng
بخچه: بقچه
boxče
برزه: زخم پشت الاغ
barze
برسوز: سوزش معده
barsuz 
برشقاف: شکاف و ترک چوب
beršeqāf
بِرک الله: بارک الله
berkallāh
برنگی: خوشه خرما
berengi
بُرهُون: چرت، خواب سبک
borhun
بُزمِجَک: جانوریست که با مکیدن پستان گوسفند او را از پای در می آورد
bozmejak
بروف به جوال: کسیکه با رندی مال دیگران را می برد
beruf bejevāl
بروف علی: کسیکه کارش خوردن مال دیگران است
beruf ali
بَشن: بدن
bašn
بشِنگ: محل آفتاب دادن خرما
bešeng
بشنگ کَن: وقت به اتمام رسیدن خرما
bešeng kan
بض قضا: اتفاقاً
bazqazā
بِطوُن: نهاد، اصل
betun
بفحل: اشتیاق ماده خر به جفت
bfahl
بُک ازتا: امان از دست تو
bok az tā
بِل: بگذار
bel
بُلُلُق: صدای معاشقه قوچ یا نری با جفت
bololoq
بِلِت: آدم کم عقل
belet
بلغور: هر چیز خرده شده آش گندم
balγur
بلوس: بلیز
belus
بلوم: اشتیاق سگ ماده به جفت
blum
بَلِه برون: مراسم خواستگاری و تعیین مهریه
bale borun
بِله زدن: کالایی را نادید و بدون وزن خریدن
bale zedan
بلِه کُونه ای: بطور شراکتی مرغ برنشاندن
bale kuneyi
بَمبُول:کلک و خدعه
bambul
بُناک: قسمت های آخر باغ، ته باغ
bonāk
بُن تَک: ته شاخه هیزم
bon tak
بُن جا: اصل، منشأ
bon jā
بَند علی: بار زحمت کسی شدن
band ali
بَندکُو: نوار پارچه ای که روی قنداق نوزاد می بندند
bandeku
بُنزلاش: بازوانش
bonzelāš
بُن لُت: کلفتی و ته شاخ درخت خرما
bonlot
بُن کُتی: بچه آخری
bonkoti
بِنیکو: چرخ نخریسی خراب که صدایی خشن دارد
beniku
بنیکُو پَچ: بچه پر بهانه و پرگریه
beniku pač
بُو: گرده درخت نر
bu
بو توبه: امان از دست تو، چکار کنم
beō tobe
بُوج: لحاف کهنه
buj
بُوجاری: جداکردن برگ حنا از چوب
bujāri
بُوج کردن: بالا آمدن شیر و ماست به نشانه خراب شدن
buj kardan
بوَخ: به موقع، زود
bevax
بُو دادن: گردافشانی درخت خرما
bu dādan
بُودلان: نفهم و کم عقل
budelān
بُور: رنگ سرخ مایل به قهوه ای
bur
بُور شِدَن: کم آوردن، مأیوس شدن، در جمع از رو رفتن
bur šodan
بُورَک: نان کلفتی که داخل آن یونجه و پیاز گذارند و در تنور بپزند
burak
بُوشاری: بو کشیدن
bušāri
بِوّل: ادرار
beōl
بَمبُو: تلمبه آبکش یا نفت کش
bambu
بُون: بام
bun
بون دِوی: کاهگل پشت بام
bun devi
به پااُومِدَن: میل و اشتیاق گاو ماده بر جفتش
be pā umedan
به طَعوه: به فرمان، به اطاعت
be tave
به قصدِ خوابیدن: به پشت خوابیدن
be qasd-e- xābidan
به کُلاسپَر: به درک
be kolāspar
بِهِل بودی: تقاضای بخشش و عذرخواهی
behel budi
بِهُور: گیج، از خود بی خود
behur
بی اِلِه بی گِله: بدون توقع
bi ele bi gele
بی بی: مادربزرگ
bibi
بیتول: شغال پیر
beytul
بید: بود
bid
بیرابیر: زیاد، فراوان، بدون حساب و کتاب خرج کردن
birābir
بیدلانو: دل مرده، افسرده خاطر
bidelānu
بی دماغ: متواضع و فروتن
bi demāγ
بیده: علف خشک
bide
بی چشم بی رو: بی رو رضا
bi češm bi ru
بی سر و پا: بی اصالت
bi ser-o-pā
بی صورت: بی آبرو
bi surat
بی کُوم زبون: مریضی که به حال اغما باشد
bi kum zebun
بیل کِنکا: با بیل جایی را کندن
bil kenkā
بی در بُون: منزل دربَست، منزلی که یک خانواده در آن زندگی کنند
bi derebun
بین الصال: بین الصلح، واسطه آشتی 
beynosāl
بی هندِبند: بی قید و بند
bi hendebend
بِیُوم: صبح زود
beyum


«حرف پ»


پاانداز: پولی که از طرف خانواده داماد جلوی عروس تقدیم کنند
pāendāz
پابخش: ضامن
pābaxš
پاپتو: پاکوتاه
pāpetu
پاپلنگ: با پشت پا کسی را به زمین زدن
pāpeleng
پاپی شدن:اصرار کردن، کاری را برای نتیجه ادامه دادن
pāpey šodan
پاتاق: جای پا برای بالا یا پایین آمدن
pātāq
پاچه ورمالیده: بی منطق و زورگو
pāče varmālide
پاخزیدن: به خطا رفتن
pā xazidan
پادرهوا: کسیکه جای ثابتی نداشته باشد
pā dar havā
پادو: کارگر حمام، بردست، شاگرد
pādō
پارسنگ: وزن کردن ظرف
pāresang

پاشُور: فاضلاب حوض
pāšur
پاره پوره: اوراق و تکه های پاره پاره
pāre pure
پاطاق: بر دوش کسی بالا رفتن
pātāq
پا فاروق کردن: وضع حمل نمودن
pā faruq kardan
پاگشا: اولین دعوت عروس و داماد پس از مراسم عروسی
pāgošā
پاوندی: گوسفندی که در خانه چاق کنند
pāvandi
پونده سنگ: واحد وزن یک شانزدهم من
pundesang
پتار کردن: گرفتن راه آب
petār kardan
پُت: موی
pot
پَت گرفتن: خود را گوشه ای پنهان ساختن
pat gereftan
پتار: آشغال جلوی آب از قبیل خار و خاشاک
petār
پتال کردن: آرایش درخت
petāl kardan
پتُندَن: به جهت سرقت چیزی را پنهان کرن
petondan
پِتِنگ: کیسه کوچکی که درآن دواهای محلی و لوازم خیاطی گذارند
peteng
پِتنو: ژولیده موی
petenu
پِتول: کوله بار
petul
پته: حواله، برات
pate
پتیده: پنهان شده
petide
پُپ: جگر سفید، شش
pop
پپرمه:آب نبات
peperme
پَچ: له شده، خرد و خمیر
pač
پچ پور: داغمون، خرد و خمیر، لهیده
pačepur
پچَل: بسیار کثیف
pečal
پچ لَچ: خیلی خرد و خمیر
pečelač
پُختو: فاخته، یاکریم
poxtu
پخته پیاز: غذایی است از تخم مرغ، پیاز، روغن درست کنند
poxte piyāz
پُدر: پودر
podr
پِخَل: خاشاک ریز
pexal
پَدروک: علف سرمازده زمستانی
padruk
پِدُفته: مانند کوکو از تخم مرغ خمیر آرد و روغن درست می شود
pedofte
پَدمُون: خیابان کشی دیوار باغ
padmun
پِدو: هوای گرم گرفته
pedu
پِده: درختی گرمسیری و بی ثمر
pede 
پرّاکی: پرنده ای که قادر به پرواز باشد
parrāki
پَرپِرو: پروانه
parperu
پرتِتَوا: پرافاده
portetavā
پرِپفتال: تفاله
perepaftal
پَرتَک: تکه سنگ یا آجر یا خشت
partak
پرچیدن: چیزی را زیر پا لِه کردن
perčidan
پرسه: مجلس ترحیم
porse
پرش و تو زدن: افشا نکردن راز
pereš-e-votu zadan
پِرشک: تکه کوچک آتش
perešk
پُرطی ریقو: پر افاده
portiriqu
پَرک: نصف و نیمه
park
پرکی: نصفی
parki
پَرک پَرک: تکه تکه
park park
پرکُرت: علفزاری که نیمی از آن درو شده باشد
parkort
پَرکُو: نصف، نصف دانه خرمای خشک
parku
پُرمُت: حالت قهر داشتن
pormot
پروار: اولین آدمی که به کشتزار گندم بعد از کشت می رود
parvār 
پرو: پری
peru
پُرو پُت: بال و پر
por-o-pot
پِروک: دم زدن
peruk
پَرّه: طایر
parreh
پری رو: دو روز پیش
periru
پزرکو: دمل چرکی کوچک
pezerku
پَس پریرو: سه روز پیش
pasperiru
پَستا: شروع، کامل، از پستا یعنی خوب و بد را برداشتن
pastā
پسین: بعد از ظهر
passin
پُش در نشینی: منزل اجاره ای داشتن
poš dar nešini
پَش کَش: بیماری در اثر تماس پا با مدفوع سگ
paškaš
پُشتو: پشت دیوار
poštu
پِشکُور: نوک زدن مرغ به زمین به جهت پیدا کردن دانه
peškur
پَشموک: بوته بیابانی که در ساقه اش مایعه ای شیری رنگ است
pašmuk
پشنگ: مقدار کمی آب بر جایی پاشیدن
pešeng
پ صبا: پس فردا
pasabā
پفتل: تفاله
paftal
پق ماره: آدم چاق بی خاصیت
paqmāre
پلال: ساقه گندم
pelāl
پلالی: گندم زار بعد از درو
pelāli
پل پِتک: مانند مرغ نیم کُشته زجر کشیدن
palpetak
پِلتِه: فتیله
pelte
پُله: خاکستر
pole
پَلوار: گوسفندی که برای چاق شدن نگهداری شود
palvār
پِلوندن: خیس کردن نان در آب یا آبگوشت
pelondan
پلیسو: جوجه کوچک
pelisu
پلیشوندن: پاک کردن کله پاچه
pelišondan
پلی ورو: پریشان احوال بودن
pelivero
پَمپ: شلغم یا چغندر توخالی، پوک
pamp
پناپسغولا: بطور پنهانی
penāpasγula
پنجروک: وشکون
penjeruk
پُنگ: آبریز بزرگ
pong
پَنگ: کلافه ریس
pang
پَنوم: پنهان
panum
پُوت: بی دوام، رشته قنات را نیز گویند
put
پوتِه: عمامه
pute
پُودنه: پونه
pudene
پُور: پرنده ایست از خانواده تیهو
pur
پُورِش و اپتیده: مأیوس و ناامید شده
pureš vāpetide
پوره: مقدار کمی از هر چیز
pure
پوره ای: عادت به گرفتن پول در قبال کاری جزئی
purei
پُوز: آب بینی
puz
پوزو: کسیکه دور بینی اش کثیف باشد
puzu
پوزه: دهان سگ
puze
پوشال: خرمای خراب
pušāl
پونده سنگ: پانزده سنگ یک شانزدهم من
pundesang
پِهن: مدفوع الاغ
pehen
پیازو: برگ خشک شده پیاز که مخلوط آن با تخم مرغ و روغن خاگینه پخته می شود
piyāzu
پی تلاسکو: پرنده ای که رشد نکند
pitelāsku
پی رد: دنبال کسی یا چیزی گشتن
peyrad
پیرزاده: بچه زن از شوهری دیگر یا بلعکس
pirzāde
پیرنگو: میوه یا خرمای خراب که از رشد طبیعی برخوردار نباشد
pirengu
پیس خند: لبخند
pisxand
پی سر: بالای پیشانی
pisar
پیسک: کسیکه به بیماری پیس مبتلا باشد
pisk
پیسک پچل: بسیار کثیف
pisk-e-pečal
پی سِلنگُو: گیاه پژمرده و افسرده که رشد نکند
piselengu
پیش: شاخ و برگ درخت خرما
piš
پیش کُوشُو: پیشبند نوزاد
piškušu 
پیغُوم پَسغوم: پیغام های پنهانی و مرموز
peyγum pasγum
پیوال: گوسفندانی که بر زمین می مانند و پشکل می کنند
piyvāl


«حرف ت»


تا: تو

تاتو: سوسک
tātu
تارُف: تعارف
tārof
تارفی: تعارفی
tārofi
تاسِو: غذایی مقوی محلی است که برای زنان زائو درست می کنند
tāseō
تا شدن: عبور کردن از نهر و جوی
tā šodan
تافه: تحفه
tāfe
تاق: فرد و 24 ساعت مالک آب بودن
tāq
تالو: زوائد آهن سفید
tālu
تاله: روی فال کسی را باز کردن دیواره جویی را با آهک و ماسه محکم کردن
tāle
تِ تمُوم: بیهوده مال و پول فراوانی را خرج کردن
tetemum
تِج زدن: جوانه زدن گل و درخت
tej zadan
تُخ: تخمه
tox
تِخ کردن: مال یا کالای کسی را بازار زده کردن
tox kardan
تخم اَنجُوجه: تخم آفتاب گردان
toxm-e-anjuje
تخم مرغ خاکویی: تخم مرغ بدون نطفه
toxmemorγ-e-xākuyi
تخم مرغ خروسی: تخم مرغ نطفه دار
toxmemorγ-e-xorusi
ترا پُتکی: پراکنده ساختن
terāpotki
تراپرا: راندن، دور کردن
terāperā
ترامرا: حرف های بی معنی
terāmerā
تَرپلَشت: مزرعه یا باغی که خوب آب نشود به زور در آن آب بگردانند
tarpelešt
تِرتِر: خنده بی موقع
Terter
تِر تتََنخوا: لوازم و وسائل زندگی
teretanxa
تَرتوون: تاوان چیزی را دادن، باج
taretevun
تِرس: زمین نرم متضاد سِکُل
teros
تِروش پُوت: خرمای ترش و خراب
terušput
تِرِشَک: از سبزیجات محلی است که ترش مزه و پختنی است
terešak
ترکه: شاخه درخت که باریک است
tarke
تِرَمشا: ریختن آب به لباس کسی
teramšā
تِرونج: ریزش آب از بلندی
teronj
تِرُن سال: سال بهاری و پر باران
teronsāl
تِرِه زا: تازه زاییده، زاهو
terezā
تِریت: علف خرده شده
terit
تِریشه: قسمت باریکی از پارچه
teriše
تَشتِ اِو: مقیاس ساعت قدیم برای تقسیم آب
tašt-e-eō
تَشت لَرد: حیف و میل کردن
taštlard
تِشِر: زهر چشم با فریاد و بانگ
tešer
تُشنِه: تشنه
tošne
تصدق یا علی: چیزی را به طور مجانی به کسی دادن
tasadoq-e-yā ali
تعلیمی: عصا
Ta’limi
تِغِرک: تگرگ
teγerk
تِقاص: قصاص
teqās
تِکِ بیخ: به پایان رسیدن فصل خرما
teke bix
تِکِ تَل: اثاثیه منزل
teke tal
تِکِ توک: تعداد کم و پراکنده
teke tuk
تک پَرک: پاره پاره
tek parak
تک دو: تلاش کردن
Teke do
تَل: سرشیر، چربی روی شیر
tal
تِلغَم: گل آلود کردن آب
telγam
تَلف: قره قروت
talf
تَلنبار: انباشته، رویهم
telanbār
تِلِو: بزرگ، گنده
telev
تورِشت: ویروس
turešt
تلیفون: تلفن
telifun
تماکو: تنباکو
tamāku
تُمبیدن: ریختن دیوار
tombidan
تُمپَک: ضرب
tompak
تَمِرگیدَن: امر به نشستن با تحقیر
temargidan
تنخوا: خوار و بار
tanxā
تِنِکِه: شورت، شلوارک
teneke
تِنُک: پهن کردن
tenok
تَکی دادن: تکیه دادن
taki dādan
تِنوره: حوضچه مدور، آسیاب آبی
tenure
تَنگ: طناب زیر شکم الاغ که از دو طرف متصل به شال می باشد
tang
تَنگِ تِو: کسی را سزاوار کردن، چوب لای چرخ گذاشتن
tang-e-teō
تُنگُو: سبوی آبی
tongu
تنیدن: بافتن
tenidan
تَه بُنجره: باقیمانده، تتمه
tabonjere
ته تِغاری: آخرین بچه
tateγāri
تَهگاه: سَکو، تخت گِلی
tahgāh
تَهتُو: تجسس
tahtu
ته وار: موضوع؛ ته وارش در نیاید یعنی موضوع افشا نشود
tah vār
تَهلِوی: جاییکه از رودخانه آب به مزارع هدایت کنند
tahlevi
تِو پَلیچ: از شدت درد بر خود پیچیدن
teōpelič
تُوتُم: قناتی که از داخل ریزش کند
tutom
تِوستُون: تابستان
tevestun
تِوش: تورش، سرایت درد به دیگران
teveš
تولِه: شغال
tule
تِووُن: تاوان، جبران خسارت
tevun
تُومون: شلوار گشاد
tomun
تِوِه: تابه
teve
تِوخال: تب خال
teōxāl
تی بری: تعیین نرخ و قیمت
teyberi
تی پا: با سر پا به کسی زدن
tipā
تی پا خورده:  رند
tipā xorde
تیرَک: فشار و پرش آب یا ادرار
tirak
تی تناسک: پرنده کوچک زیبایی است
titenāsk
تی تناسکو: انسان لاغر اندام و ضعیف الجثه
titenāsku
تی تی پَه پَه: ناز و نوازش کردن
titi papa
تیرتِ بوته خوردن: حدسی که به یقین می پیوندد
tir te bute xordan
تیر زنو: دوشاخه ای با دو کش که بچه ها با آن پرنده می زنند
tirzenu
تی نو: گندم نامرغوب
tinu
تیکاتیک: فراوانی و فراهم بودن انواع خوردنی ها
tikātik
تی هارت: شوخی های خنده آور
tihārt
تیل: عمیق
til
تیله: با دو آرنج کسی را حول دادن، حول دادن
tile
تیله بازی: بازی محلی است
tile bāzi
«حرف ث»
ثغدو: غذاییست خوشمزه که با کله و پاچه می پزند، مقداری پیاز داغ و لوبیا و زردچوبه و زعفران و برنج و زیره داخل تکه های سیرآبی کرده و سر آنرا می دوزند و داخل دیگ آب کله می گذارند تا پخته شود
soγdu


«حرف ج»


جابُنجا: اصل و نسب
jābonjā
جاپیچ: ناسزاییست
jāpič
جادو جمبل: کسیکه کارهایش را با سحر و جادو انجام می دهد
jādujambal
جارجَم: جمع کردن اتاق یا خانه
jārejam
جاروجیرو: جاروب کردن
jāru jiru
جاروندن: دواندن، کسی را معطل کردن
jārundan
جاز: بوته خار
jāz
جازی: درگاه اتاق
jāzi
جاکِرد: جواب ظرف کاسه همسایه ای
jākerd
جاگه: ظرف
jagah
جال: جوان
jāl
جاله: پستان بند بز و میش
jale
جانک: کسیکه لباسش پاره پاره و فرسوده باشد
jānak
جاوند: چادرشب
jāvand 
جِجَک: جوجه تیغی
jejak
جَده: جاده
jade
جده رِ کوفتن: کسی را سرکوب کردن
jade re kuftan
جِرجفنگ: حرفهای بیهوده و پوچ
jerejefang
جِرغَند: ژنده پوش
jerγand
جِرگ: زبر و زرنگ
jerg
جُرواجُر: تکان واتکان، تکان خوردن
jorvājor
جِرِجُف: دروغ سر هم دادن
jerejof
جِرگ: تیز و چابک
jerg
جِرم: مواد زائد ته کتری
jerm
جری پری: عصبانی
jeri peri
جِرو: عصبی، دعوایی
jeru
جزغاله: مانند زغال سیاه شدن
jezγāle
جِزغو: تکه های جوشانده پیه دمبه گوسفند
jezγu
جُف: جفت
jof
جُفت جِلا: دروغ سر هم دادن
jofte jelā
جکیدن: پریدن
jekidan
جِکِ جُور: همه چیز با هم
jeke jur
جک مجکا: پریدن به این طرف و آن طرف
jeke mejekā
جُگ: یوغ، چوبی که وقت گاوآهن روی گردن دو گاو نهنند و گاوآهن را به آن متصل کنند
jog
جَّل: عمیق
jal
جُل: لباس کهنه
jol
جُل پشت: آدم هیچی نفهم
jolpošt
جِلِ جِنتَک: لباس کهنه ها و لحاف کهنه ها
jele jentak
جَلاب: گله گوسفند فروشی
jallāb
جِلَب: گاو جوان یک ساله
jelab
جُلَّت: ظرف بزرگی که از برگ درخت بافته می شود و در آن خرما ظرف می کنند
jollat
جُل پُش: آدم گوشه گیر و غیر اجتماعی
jolpoš
جِل جیز: جهزیه کامل
jeljeiz
جَلد: فرز و زرنگ و چابک
jald
جلغوز: گستاخ
jelγuz
جِلف: سبک
jelf
جِلَک: وسیله که با آن از موی گوسفند نخ جوال دوزی چوپانان ریسند
jelak
جلیسقِه: جلیقه
jelisqe
جملی: دو قلو
jemeli
جِمتُوجَم: جمعتان جمع، دعایی است برای عده ای که دور هم نشسته اند، برقرار باشید
jemetu jam
جُم خوردن: تکان خوردن
jom xordan
جناق: استخوان سینه مرغ که با آن شرط می بندند
jenāq
جِنوکی: جن زده دیوانه
jennuki
جِن جِنگُو: تخمدان خار
jenjengu
جُوتِرکُو: جوی آب باریک
juterku
جُوش غُروش: زیاد جوش زدن و عصبانی شدن
Juše γoruš
جُونگ: گوساله نر، پا جوش درخت خرما
jung
جوادو: جواد
jevādu
جوغَن: هاون
juγan
جَوِه: جعبه
javve
جوه ساز: اوائل به رادیو و گرامافون می گفتند
javve sāz
جول: خواسته خانواده عروس از داماد به طور نقدی
jul
جی جِکُو: لاغر اندام و ضعیف جُثه
jijeku
جیج مَرگُو: گیاه یا جانوری که رشد نمی کند
jijemargu
جیز: جهیزیه
jiz
جیک جیکُو: صدای عنکبوت
jikjiku
جیل: (بر وزن میل) دستبندی که بر دست متهم بندند تا فرار نکند
jil
جیمبو: برهنه و بی پول
jimbeō


«حرف چ»


چاپ: دروغ
čāp
چاپ چلنگ: دروغ بزرگ و بی اساس
čāpčeleng
چاپیدن: با رندی پول یا چیزی از کسی گرفتن
čāpidan
چارتاق: باز بودن در به طور کامل
čārtāq
چارچِلِنگ: چهار دست و پا
čārčeleng
چاروادار: چوپان الاغ ها، خرکار
čārvādār
چارک: واحد وزن قدیم معادل هفتصد و پنجاه گرم
čārak
چاری: خرده سنگ
čāri
چاری بازی: نوعی بازی محلی است که با سنگریزه بازی می کنند
čāri bāzi
چاریدن: از دور نقطه ای را مورد نظر قرار دادن
čāridan
چاشت: نهار
čāšt
چاقَد: دستمال سر زنانه، روسری
čāqad
چاق کردن: به دود آوردن چپق و قلیون
čāq kardan
چاقیدن: چیزی را در هوا گرفتن
čāqidan
چاک: سبد حمل انگور
čāk
چاکو: چاله
čāku
چای دشلمه: چای تلخ که با قند نوشند
čāy-e-dešleme
چپ اندراس: پیاپی
čap andrās
چِتِ پِتُو: مرموزانه با هم حرف زدن
čete petu
چِپِرو: چیزی را برعکس گذاردن
čeperu
چِپُش: گوسفند نر جوان از نوع کره
čepoš
چِپِکی: وارونه
čepeki
چپلاق: با کف دست سیلی زدن
čepelāq
چِپِلی: دمپایی لاستیکی بنددار
čepeli
چپوندن: به زور چیزی را داخل ظرفی کردن، بیشتر از ظرفیت
čepondan
چِخان: بلوف
čexān
چدال: بستن یک دست و یک پای گوسفند
čedāl
چراغ بادی: چراغ فانوس
čerāγ bādi
چراغ سِر باد: کسیکه موقت جایی زندگی می کند
čerāγ ser-e-bād
چراغ مُوشو: چراغ فتیله ای بدون حباب
čerāγ mušu
چراکی: گوسفندی که تازه چریدن را شروع کرده باشد
čerāki
چُربک: حیران و سرگردان
čorbak
چُرتَک: پرنده کوچکی است
čortak
چِرچُوکا: بچه ها
čerečukā
چِرِچِوَک: آدم سبک
čerečevak
چرخو: چرخ نخ ریسی
čarxu
چَربِ چِلیسک: ظرف بسیار چرب و کثیف
čarbečelisk
چِرَندَر چار: حرف های بی معنی
čerandarčār
چِرِنگی: خوشه خرمای کم بر
čerengi
چریس پریس: صدای التماس آمیز پرنده هنگام خطر
čeris peris
چِز زِدن: گلایه از اوضاع نابسامان زندگی کردن
čez zedan
چِزع پِزَع: التماس و درخواست
čeza peza
چزورک: التماس
čezverak
چِزوندن: اذیت کردن
čezondan
چسپون: سریع، فوری
čespun
چسپو: چسبناک
časpu
چسمُبلو: آدم بی ارزش
česembolu
چِش ترکیده: نفرینی است
češ terkide
چش کله: تعجب کردن
češkele
چِشته خوار: عادت و چشم داشت به پول یا غذایی
češtexār
چشم بند: عینک
češmband
چِشم پتکا: بازی محلی است
češmpetekā
چشم خیره: نترس و گستاخ
češm xire
چشم سفید: کسیکه مواجه با خطری شده دوباره آنرا تکرار کند
češm sefid
چشم غُرّه: زهر چشم
češm γorre
چشم کُتیدن: موقع غذاخوردن دیگران چشم دوختن و نگاه کردن
češm kotidan
چشم هلیک: با تعجب خیره شدن
češm holik
چِغَل دادن: پرت کردن
čeγal dādan
چِغُلی: بدگویی
čeγoli
چِغُوک: گنجشک
čeγuk
چقاردن: فشاردن
čeqārdan
چقونقو: به سختی پول درآوردن
čequ nequ
چقیدن: به زور به کسی وارد شدن
čeqidan
چِک چونه: حرف زدن پایین آوردن قیمت جنس
čeke čune
چِکِ چیلرا: بچه ها
čeke čilerā
چکُر: پرنده ایست
čekor
چک مس: سرمست
čakmas
چِکُنت: چوب خشن
čekont
چکی بلوچی: نادید و بدون وزن چیزی را خریدن
čeki beluči
چگله: قطره
čagele
چگنه: گله گوسفند، مشترک دامداران
čegene
چلاپیدن: به زور چیزی از دست کسی گرفتن
čelāpidan
چِل چو: شایعه
čelečeō
چِل مرد: مرد کوتاه قد
čelmard
چلوسک: چشم داشتن برای غذا طبق عادت
čelusk
چل ول: بچه سبک و بی صاحب
čelevel
چلوندن: خراب کردن
čelondan
چمند: آب روی باغ
čemand
چموش: حیوان سرکش
čemuš
چِنتیر: سنگ کوچک نشانه در لپر بازی
čentir
چِنتیرو: آدم ضعیف الجثه
čentiru
چَنچول: حقه باز، مکار، حیله گر
čančul
چندون: چینه دان
čendun
چنه زدن: نرخ تعیین کردن
čene zedan
چنگ در: لای در، سوراخ در
čang-e-dar
چُوتَل: وسیله کوچک سنجش وزن
čutal
چُوتِلو: آدم بی خاصیت
čutelu
چُو خِطو: نشانه ایست که بر دیوار به عنوان پیش بینی می کشند
čuxetu
چودول: آدم بی خاصیت
čudul
چُوریدن: مزرعه ای که دستخوش پرندگان قرار گیرد
čuridan
چوری: جوجه
čuri
چُوشیدن: مکیدن، مک زدن
čušidan
چُول: آلت پسربچه
čul
چِوَک: بچه جلف و سبک
čevak
چُوکاری: خجالت دادن، تعارف بی اندازه
čukāri
چه پاتی: کار بی عمل
če pāti
چیتو: مرغ خانگی رنگارنگ
čitu
چیق چادر: چادر و کفش جوراب پوشیدن
čiq čādor
چیقُو: وسیله پاک کردن پنبه از دانه
čiqu
چیل: (بر وزن میل) خرمای بی هسته و بی نطفه
čil
چیلرا: بچه ها
čilerā
چیلوک: ریسمان خوشه بندی خرما
čilok
چیلُو: جفتگیری سگ نر و ماده
čileō
چیلوندن: جدا کردن، جدا شدن
čilondan
چینه: دیوار گلی
čine


«حرف ح»


حاجت مرادی: پسری که سر چند دختر متولد شود و یک تخته داشته باشد
hājat moradi
حاشِو کلّا: بهیچوجه
hāševkallā
حاش گِلوِی: سقف گنبه ای که زیرش حاشیه گچی داشته باشد
hāšegelevi
حَب: قرص
hab
حُج گرفتن: بهانه و لجاجت به خرج دادن
hoj gereftan
حرَّاف دراف: نطاق و پرحرف
harrāf darraf
حروم حرشت: مالی که دست حرام در آن داخل شود
harum harešt
حساب کاکا برادر: حساب جدا برادری هم جدا
hesab kākā berāder
حِیف نُونُو: تنبلی که نان دادن به او حیف است
heyf nunu
حُکمَن: حتماً
hokman
حَلبی: حلب، ظرفی که در آن روغن یا خرما نگهدارند
halebi
حَل پَل خوار: کسیکه همه نوع غذا را با هم بخورد
hale palxār
حلوا شیره: مخلوطی از حلوا شیره خرما
halvā šire
حلیص: حریص
halis
حموم کُتُو: حمامی قدیمی که در بم بوده و هم اکنون مدرسه ای است در خیابان پاسداران
hamumkotu
حُول وِلکایی: شتابزده
holvelekāyi
حیرون دیرون: حیران و سرگردان
heyrun deyrun


«حرف خ»


خاک انداز: وسیله برداشتن خاکروبه
xakendāz
خاک کردن: دفن کردن
xāk kardan 
خاکو: حشره ای ریزتر از پشه که از جنس خاک است
xāku
خاکویی: تخم مرغ بدون نطفه
xākuyi
خاگینه: نوعی نیمروست که از برگ خشک و پیاز و تخم مرغ در روغن پخته شود
xāgine
خاله: خواهر مادر
xāle
خایه: بیضه
xāye
خُجِه: اخته
xoje
خدم: خشکیده مدفوع اسب و الاغ به جهت سوختن از آن استفاده می شده است
xadm
خِرت پِرت: خورد اثاثیه زندگی
xert-o-pert
خَرِفت: آدم نفهم و بی عقل
xareft
خَرفتو کله: اندازه نخودیست در مغز کله گوسفند که به حرام مغز مشهور است
xareftu kalle
خُرما بریجو: خرمای سرخ شده در روغن و آرد
xormā beriju
خرما پز: گرمای شدید شهریور که خرما می رسد
xormāpaz
خرما تر: فصل برداشت خرما
xormātar
خرما تکونی: روز تکاندن خرما از درخت
xormā tekuni
خرما ظرف کنی: ظرف کردن خرما
xormā zarfkoni
خَرِند: رده خشت یا آجر
xarend
خُروس خُون: وقت اذان صبح
xorusxun
خُرّو: فتق
xorru
خونه کوریدن: از خانه دیگران سر در آوردن
xune kuridan
خُریج: خاکستر آتشدان
xorij
خُریک: نوعی خرمای ارزان قیمت
xorik
خِزو: لغزنده
xezu
خزوک: جای لغزنده
xezuk
خُسیدن: خوابیدن حیوان زیر بار
xosidan
خَسیل: جو نارس
xasil
خُش: خشک
xoš
خِشتک: سیخ شلوار
xeštak
خِشتک بالشتَک: بازی محلی است
xeštak bāleštak
خُشکار: خشکیده علف هرز
xoškār
خَف: سقف کوتاه
xaf
خفتوکا: اجنه خیالی، کابوس
xoftukā
خُفتیدن: خوابیدن
xoftidan
خُل: خاکستر داغ
xol
خُلوش: آدم نفهم و کم عقل
xoluš
خَلیلُو: قسمتی از بدن که قبلاً شکسته باشد و برای دومین بار دچار خطر گردد
xalilu
خُمبُل خم: خام خام، نپخته
xombol xom
خَمسیرون: مراسم جشن ختنه سوران
xamsirun
خواجه خیال انداز: کسی را به خیال کاری انداختن
xāje xiyālendāz
خوا کشیدن: تحمل کردن، ضرر کردن
xā kešidan
خوا واکش: کسیکه زحمت دیگران را بر دوش کشد
xāvākaš
خورده خُونی: مقدمه چینی برای درخواست کاری
xordexuni
خُورو: کسیکه بی نطفه باشد و بیضه اش ضربه خورده باشد
xorru
خُوشگول گرفتن: راضی کردن
xošegul gereftan
خُوم: خام، ناپخنه
xum
خیار بالنگ: خیار سبز
xiyār bāleng
خیار توله: خربزه ابوجهل
xiyār tule
خیار شنگ: خیارچنبر
xiyār šeng
خِیرِه: آدم نترس
xire
خیک: مشک آبی که از پوست گوسفندان درست کنند
xik
خیکی: شکم پرست
xiki


«حرف دال»


دابخیر: دعاخیر
dābexeyr
داده: خواهر
dāde
دار: داس
dār
داردار: بانگ الاغ
dārdār
داردوا: دواهای جورواجور
dāredevā
دارک: بادمجان دو ساله
dārk
دارَن: دارند
dāran
دبّاله: ظرف استوانه ای روغن که از نیکل ساخته می شود
dabbāle
داش: کسیکه خوش پوش و ژست می گیرد
dāš
داشتی: گوسفندی که برای استفاده از شیر نگهداری می شود
dāšti
داغی: بادمجان سیر داغ
dāγi
داکردن: مهر کردن خرمن
dā kardan
داگو: دعاگو
dāgu
دبُردبُر: بطور خیره خیره نگاه کردن
debor debor
دِبَنگ: سرگیجه
debang
دِبِو: بسیار نادان
debu
دِبورکی: زمین خشک و بی ارزش
deburki
دبّه: ظرف روغن
dabbe
دردِ گرون: نفرین سوزناکی است
dard-e-gerun
دربچه: دریچه
darbače
درد ناسُور: نفرینی است
dard-e-nāsur
دَرز: پاره شدن دوز لباس
darz
دِرِز: تکان ناگهانی در خواب
derez
دِرز خوردن: در خواب لرزیدن
derez xordan
دُرمُونه: گیاه داروییست
dormune
دِروُت: نجار
derut
دِروش: درفش ابزار گیوه دوزی و کفاشی
deruš
دُزی غُزی: دزدی
dozi γozi
دَس بَس: حیران و تنها
das bas
دَس پلیچو: پرنده یا مرغی که زیاد به آن دست بزنند
daspeliču
دس پِلَشت: دزد خائن
daspelašt
دَس گردون: قرض گرفتن به مدت کوتاه
das gardun
دَس پِنالو: در تاریکی با دست چیزی را پیدا کردن
daspenālu
دَس پاچه: شتاب زده عجول
daspāče 
دسّ حلال کردن: ختنه کردن
das halāl kardan
دس نماز: وضو
dasnemāz
دسته: مجموع شش الاغ را گویند
daste
دُش پُت: دمل کوچک روی بدن
došpot
دَشپُون: نگهبان مزرعه بیابانی
dašpun
دِشپُون: ناسزا، فحش
dešpun
دَشتی: اسفند که دانه هایش به جهت چشم زخم بر آتش زنند
dašti
دِشلمه: چای تلخ که با حبه قند نوشیدن
dešleme
دِعای سر سُفره: نفرین مستمر
doāy-e-ser-e-sofre
دِقِ دلی: کینه
deqedeli
دِق دینی: کینه دیرینه
deqedini
دِکارت: قیچی مخصوص چیدن پشم و کرک گوسفندان
dekārt
دَک کردن: کسی را از جایی پرت و پلا کردن
dak kardan
دکلو: سر به زمین و پشت به هوا خوابیدن
dokolu
دِکیسه: زنی که پنهانی از شوهرش چیزی را نهان کند
dekise
دَکی کُتو: بازی بچه ها، دزدکی نگاه کردن
daki kotu
دِگال: زمین سخت و محکم
degāl
دَلاک: حمامی و آرایشگر محلی
dallāk
دِلپیچه: اسهال و دل درد
delpiče
دَلخ: محل نگهداری پول کاسب، درآمد موجودی، دخل
dalx
دِلشورا: ویار خانمهای حامله
delšurā
دِلمِدِلُو: شک و تردید در کار
delmedelu
دل مِکدری: دلخوری
delmekaderi
دِلُندَن: نیمکوب کردن نخود برای آبگوشت امام حسینی
delondan
دِماغ سوخته: از کاری سر خورده شدن
demāγ suxte
دُمب: دُم
domb
دِمِرو: به دل خوابیدن
demeru
دمز آفتو: مقابل گرمای آفتاب
damz efteō
دم زدن: برگشتن آب از باغ
dam zadan
دم کشیدن: تیز کردن داس و کارد
dam kešidan
دِمِگُول: راضی کردن بچه، خوشگول
demegul
دِمنِ اِو: نوبت آبیاری مزرعه
demn-e-eō
دِمَق: ناراحت و مأیوس
demaq
دَن: دهان
dan
دِندِل: هسته خرما و میوه جات
dendel
دِندلُو: هسته زردآلو
dendelu
دِندُون کُریچ: کسیکه از ناراحتی دندانهایش را بر هم می فشارد
dendun korič
دندلودار: حرف کنایه دار
dendeludār
دِندُون گِرت: آدم سخت معامله
dendungert
دنگِدوله: اوضاع نابسامان مالی
dangedule
دَن لَق: دهن لق، کسیکه عفت کلام ندارد
danlaq
دو بَرجی: اناری که بی موقع برداشته باشد
dobarji
دُپَرک: چیزی که از وسط پاره کردن
dopark
دُوت: دود
dut
دِو دِشپُون: فحش ناسزا
deō dešpun
دُورِه: ظرف سفالی که کره در آن نگهداری کنند دو حلقه دارد که با طناب آویزان گردد تا مورچه نزند
dōre
دُودِشک: دود چراغ
dudešk
دِوگِه: میان، پهنه، میدان
deōge
دُولاق: گرد و خاک
dulāq
دُول: به معنی دلو، سطل
dul
دولندول: گریه با صدای بلند
dulandul
دِولِه: شاخه درخت
dule
دُوله: صدای ناله سگ
dule
دُولاب: زمینی که با چرخ گاو گرد مشروب گردد
dulāb
دُولابا: زمین بندی که در بم با چرخ گاوگرد آب می شده جای قبلی مدرسه پیش دانشگاهی و مدرسه عصمتیّه نزدیک ارگ
dulābā
دُولابی: هویچ
dulābi
دُومات: داماد
dumāt
دُوم: خاک رُس
dum
دِو می طِلِبه: فرصت زیادی لازم دارد
deō mitelebe
دِوَند: ببند
devand
دِهَنه: افسار مهار اسب
dehane
دیوال: دیوار
divāl
دهن واکشیده: حریص به مال دیگران
dehan vākešide
دیب: دیو
dib
دیگ بَر: کنایه از دیگ آش نذری
digbar
دید بید: هیولای خیالی
did bid
دیناب: دینام دستگاه مولد برق
dināb


«حرف ذ»


ذات: سن و سال
zāt
ذاتُوک: مسن
zātuk
ذِقِ زرنگ: خیلی زرنگ
zeqezerang
ذُلفُو: ذوالفعلی
zolfu
ذِنکُور: کودن بی حافظه
zenkur
ذوتوریه: سرماخوردگی و عفونت شدید ریه
zotoriye
ذُونک: محل اتصال ریشه پاجوش درخت خرما به مادر
zunk
ذهن سوختن: کنجکاوی ذهنی برای دریافت مطلبی
zehn suxtan


«حرف ر»


رابِرا: از راه رسیده
rāberā
رابُردن: دانستن
rābordan
رابون: راه پله بام
rābun
رازینا: راه پله بام
rāzinā
راسگو: قپان
rāsgu
راگزون: بیهوده راهی را رفتن و آمدن
rāgezun
را نمی بردم: نمی دانستم
rā nemibordam
رایی کردن: روانه کردن
rāyi kardan
رِبُو: ربابه
rebu
رِپِتک: علف کوتاه و پراکنده
repetk
رِجِّه: نقشه ساختمان
rejje
رخصیدن: رقصیدن
raxsidan 
رخنه: شکاف دیوار
rexne
رِخُو: رخساره
rexu
رُد: علف خالص حرف پوست کنده و رُک
rod
رده: ردیف، ردیف درخت خرما
rede
رَز: بوته انگور
raz
رِزِگ: گیاهی نازک و پیچیده، جانوری کوچک که باعث اذیت و آزار مرغ می شود
rezg
رِژغند: لباس کهنه و مندرس
režγand
رِسپون: ریسمان
respun
رِسپُون تِو: کسیکه از ریسمان، طناب درست می کند
respun teō
رَسَد: سهم، تقسیم محصول
rasad
رِشخال: تکه، پاره ی کثیف
rešxāl
رضایو: رضا
rezāyu
رِقُو: رقیه
requ
رِشک: تخم شپش 
rešk
رُکِ پُوس کنده: حقیقت، واقعیت
rok-e-pus kande
رِکَت: رکعت
rekat
رِک رَختا: لباسها
rekeraxtā
رِک روچ: بسیار درهم بودن
rekeruč
رِکُندن: زخم کردن گربه با پنجه بدن کسی را
rekondan
رکیدن: با دست علف کندن، میوه کال را از شاخه بزور چیدن
rekidan
رُگ: تور کاهی
rog
رَم کردن: ترسیدن، جلونرفتن
ram kardan
رِمُو: رمضان
remu
رِمُوک: حیوان ترسو
remuk
رمُوندن: رها کردن، واگذار نمودن
remondan
رمُونه: نمونه، مستوره
remune
رِنگ رِنگ: صدای بچه بهانه گیر
reng reng
رِوار: قسمت رویینه گیوه که با نخ هندی ورچیده می شود
revār
رو آرویه: مقابله به مثل
ruāruye
رو واکی: ظاهری
ruvāki
روتیک: روده
rutik
روُچ: وضع خراب، بهم ریختن کلاف نخ
ruč
روده بُر: خنده ی بسیار شدید
rude bor
روده مال: خنده بسیار
Rude māl
روده مُون: التیام یافتن زخم
rudemun
رورِمُون: کسی را از خود راندن و دور کردن
ruremun
روز گَردون: آفتاب گردان
ruzgardun
رِوکا: شروع کن
reōkā
رو کردن: شروع کردن
reō kardan
روناس: ریواس که ریشه آن در صنعت رنگرزی بکار رود
ronās
رووَرمِلاسی: به طور آشکار
ruvarmelāsi
رُو واتی: ظاهری
ruvāti
روغن لیسَک: خزنده ای شبیه بچه مار ولی براق و چرب
ruγan lisak
رو گرفتن: خجالت کشیدن
ru gereftan
ره دار: گندم مرغوب
rehdār


«حرف ز»


زاری زرمه: گریه و ناله بیش از حد، عرض و التماس
zāri zorme
زاغُو: سیاه چهره
zāγu
زِبر: خشن
zebr
زِبر زِرِنگ: کاری و کارکشته، رند
zebre zereng
زِپلک: از زیر دست و پا زدن
zepalak
زپوندن: از کسی چیزی به زور گرفتن
zepondan
زخم زِروخ: زخمهای متعدد بدن
zaxme zerux
زد کُتِکا: زد و خورد
zedkotekā
زَرِ اِو: زهر آب، ادرار
zarreō
زر تِرَک: از ترس زهره ترکیدن
zar terak
زِرِو: شعله آتش
zerev
زَردَک: هویچ
zardak
زردی: صفرا
zardi
زردوله: کسیکه ضعیف و رنگش متمایل به زردی است
zardule
زَرگری: زبان رمزی صحبت کردن
zargeri
زَفتی: اجاره کردن محصول باغ یا مزرعه به وزن
zafti
زِق: گستاخ
zeq
زِقیه: این شخص سخت و بد معامله است
زلُو: زالو
zelu
زِبِنش: محکم، استوار
zebeneš
زمین اِشکنی: پا بیل کردن زمین
zemin eškeni
زنبور تخمی: زنبور سیاه و خطرناک
zanbur-e-toxmi
زنبور زردو: زنبور زرد
zanbur zardu
زنبور سِیّو: زنبور سیاه
zanbur-e-siyeō
زَنجفیل: زنجبیل، گیاهی دارویی
zanjefil
زِنچِه: آرنج
zenče
زِنکور: بی استعداد، کم حافظه
zenkur
زَنگِش کوره: خاموش و مأیوس
zangeš kure
زِنَمشُو: هَوو و زن همشو
zenamšu
زَنگُو: خرچنگ
zangu
زوراق: تهوع، قی کردن، اسفراغ
zurāq
زور چپونی: به زور جنسی را به کسی قالب کردن
zurčepuni
زور خفتیده کا: کُشتی گیری که باخته ولی هنوز از زیر زور می زند
zur-e-xoftidekā
زُور چماقی: چیزی را به زور از کسی گرفتن، تحمیلی
zur čemāqi
زوک: تنبوشه، لوله سفالی
zuk
زوک گربه رو: زوکی که گربه بتواند از آن عبور کند
zuk-e-gorbereō
زهدون: رِحِم
zehdun
زَهر تِرک: ترسیدن، قدرت را از دست دادن
zahr-e-terak
زِه روتِو: کسیکه روده گوسفند را دور غربال و دف جهت استحکام می بندد
zehreteō
زیر جِل کاهی: مرموزانه کاری را انجام دادن
zir-e-jel-e-kāhi
زیر زبون کشی: حرف از دیگران کشیدن
zir-e-zebun keši
زیر غرنو: زیر قرض افتادن
Zir-e-γerneō
زیم: کشاورز
zeym
زیرو: زیرزمین
ziru


«حرف ژ»


ژاکِتُو: ژاکت
žāketu
ژِستی پِستی: کسیکه لباس زیبا می پوشد و کسی را تحویل نمی گیرد.
žesti pesti
ژیانو: ماشین ژیان
žiyānu
ژِنِدِه برو: کسیکه لباس کهنه و فرسوده به تن دارد
žendeberu


«حرف س» 


سات وختی: دمدمی مزاج، لحظه ای فکر کردن
sātvaxti
ساتِرجَم: ماندن منی در بیضه
sāterjam
ساتول: ساتور، وسیله خرد کردن گوشت
sātul
سار: چرب
sār
سارُق: بخچه
sāroq
سارسِمَک: ظرف بسیار چرب
sārsemak
ساروج: خاکستر، آهک، ماسه، شیر شتر، سفیده تخم مرغ، پودر خوشه لوخ که کاربرد سیمان را قبل از سیمان داشته
sāruj
سالارکِتَم: کسیکه ادعا بزرگی می کند
sālārketam
سالی اَنگُلی: رزرو در بازی اِشکس بازی
sāliangoli
سِبات: سردی
sebāt
سِتاره: زگیل دست و پا
setāre
سَخ جُون: خسیس
saxjun
سراشیوی: سراشیبی
serāšivi
سر به راه: آدم روبراه و سالم و آرام
sar be rāh
سربه هوا: نافرمان، خودسر
sar be havā
سَر پتکا: دزدکی نگاه کردن
sarpetekā
سَرپناه: آلونک، آشیانه
sarpenāh
سَرتاق: رشد و بلند شدن جوانه های درخت
sartāq
سِر بِنگ: گیاه خوردنی که آن را می پزند
serbeng
سِجِل: شناسنامه
sejel
سَخم: سقف
saxm
سَر بُنجا: خانه، محل زندگی مختصر
sarbonjā
سِر چنگُو: روی سر انگشتان پا نشستن
ser-e-čengu
سِر حج گرفتن: لجاجت کردن
sere hoj gereftan
سرخال: خرمای نیم رس
sarxāl
سرخاب: آرایش غلیظ
sorxāb
سَر راهی: کله قند و خرما و میوه ای که جلوی جنازه به قبرستان برند
sar rāhi
سَر زرده: دم غروب
sare zarde
سر سزون: وسایل و اثاثیه زندگی
sare sezun
سر شِکستگی: آبرو ریزی
saršekastegi
سر شکست: بی آبرو، خجالت زده
saršekast
سِر شِنگ: بسیار شاد
sere šeng
سر شورون: ظهر عروسی که نهار با خانواده 
عروس است
saršurun
سَرکُوت: منت گذاشتن بر سر کسی
sarkut
سر کُتون: مشغول کردن
sarkotun
سر کیسه: جیب کسی را با زرنگی خالی کردن
sarkise
سَرگِه: قسمتی از چادر زنانه که روی سر قرار می گیرد و معمولاً زودتر فرسوده می شود
sarge
سرما ریزو: سرماریزه
sarmārizu
سَر ملیتکُو: کسی که با پوشیدن لباس بلوچی خود را بلوچ معرفی می کند
sarmeliteku
سگ گرگ: سگی که از نسل گرگ باشد
sag gorg
سَروُتَک: خجالت زده
sarvotak
سر وِقا: روبرو، سر به سر خوردن
sarveqā
سِرهَم سِری: رقابت
sere ham seri
سِرهی: راه گم کرده
serehi
سر یه جا: به خانه بردن عروس
saryejā
سِزونا: اثاثیه منزل
sezunā
سَفت: سبد
saft
سَفتو: سبد کوچک
saftu 
سِفت: محکم
seft
سقط شده: مردن حیوان
saqat šode
سقط کردن: کشتن حیوان
saqat kardan
سقط فروشی: خواربارفروشی
saqat foruši
سَلّاق: کسی که در کشتارگاه گوسفندان کُشته را پوست می کند
sallāq
سُلفه: سرفه
solfe
سُلفیدن: پولی بیهوده خرج کردن
solfidan
سُک بستن: گره در کار افتادن
sok bastan
سکَت: سخت  و محکم 
seket
سِکُل: زمین بسیار محکم و متضادش تِرس است
sekol
سِکُلو: سکینه
sekolu
سَلمِه: گیاهی است پختنی و خوردنی
salme
سِلُور: مورچه بزرگ
selur
سلی ولی: بی سرپناه
seli veli
سُمپ: سُم حیوان
somp
سَمبُوسِه: چرم نازک جلوی گیوه در اصل سنگ بوسه بوده
sambuse
سِمِند: سیمان
semend
سِمنو: نام خوراکی محلی که از آرد سهن درست می شود
semenu 
سِنجت: سنجد
senjet
سِندون: سنگدان پرندگان
sendun
سُنجو بنجو: از جریان کاری آگاه شدن
sonju bonju
سنگ سقات: تکه های سنگ خیلی محکم
sange seqāt
سنگ شور: شستن حبوبات و جدا کردن سنگریزه ها را از آنها
sangšur
سنگ کردن: مشتری را خام کردن و به طمع انداختن
sang kerdan
سو بردن: شباهت به نیاکان داشتن 
su bordan
سِوِّر: چابک
sever
سور کردن: ختنه کردن پسر بچه
sur kardan
سورسات: وسایل خوشگذرانی، خورده خوراک
suresāt
سُورمه: سرمه
surme
سُورمه دون: سرمه دان
surmedun
سوری دوتی: عادت به چای و سیگار و...
suri duti
سِوز: سبز، رنگ سبز
seōz
سوزبریج: ناراضی زیاد در دل داشتن
suzeberij
سُوز بریج: سوزی از شدت ناراحتی بر خود پیچیدن
suzeberij
سُوزن: آمپول
suzan
سُوزن دَرزی: سوزن خیاطی
suzan-e-darzi
سوزن قُفلی: سنجاق قُفلی
suzan qofli
سُوزنو: سنجاقک
suzenu
سوّزنی: بخچه گلدوزی شده
suzani
سِوزو: سفید خاکستری
seōzu
سُوزی: ناراحتی قبلی از کسی داشتن
suzi
سوزی: سبزی یونجه
seōzi
سِوِن: سوهان
sevun
سوسِه: حیله مکر در کار بودن
suse
سُوله: حشره ای که حبوبات را خراب می کند
sule
سُوندول: وسیله جابجا کردن خاک و تسطیح کردن زمین بوسیله گاو
sondul
سُوندلا: صاف و ساده
sundelā
سِوُوندن: ساییدن
sevondan
سه پاده: پایه چوبی که مشک شیرزنی را بر آن آویزان کنند
sepāde
سهن: آردی که گندمش جوانه زده و از آن کماچ سهن می کنند
sehn
سیا سوتال: آدم خیلی سیاه
siyāsutāl
سیامون: آدمک که برای ترس حیوانات و پرندگان در مزرعه درست می کنند
siyāmun
سیخ سیخ کردن: تحریک کردن
six six kardan
سیخ مُک: سیخ درخت خرما
sixmok
سیبو: سیب
sibu
سی تِکُو: کرم مقعد
siteku
سیس: گوشت خالص
sis
سی سِلِنگو: پرنده ایست کوچک بنام دُم جنبانک
siselengu
سی سنگ: واحد وزن قدیم یک هشتم یکمن
sisang
سیسی: الیاف روی پوست تنه درخت خرما که از آن ریسمان می ریسند
sisi
سیفال: جایی که دانه گندم در آن رشد می کند
sifāl
سی کُتی: ضربه آرنج زدن
sikoti
سیکور: خارپشت
sikor
سِیل: تماشا
seyl
سین: (بر وزن مین) جانب، طرف
sin
سینه سوزون: به سرعت و عصبانیت آمدن
sinesuzun
سینه کِشی: سربالایی
sinekeši


«حرف ش»


شابون: شعبان، اسم مردی که در ماه شعبان متولد گردیده
šābun
شاپیدن: چیزی را محکم به زمین زدن
šāpidan
شاخ شونه کشیدن: ترساندن، عربده کشیدن
šāxšune kešidan
شارت شورت: ادعای زیاد و بی جا
šārtešort
شاش بند: کسیکه ادرارش به بند رفته باشد
šāšband
شاش دون: مثانه
šāšdun
شاشو: کسیکه کنترل ادرار ندارد
šāšu
شاکول: فک
šākul
شال: پالون الاغ
šāl
شاگردو: چوب مخصوص خُم رنگرزی
šāgerdu
شاگردونگی: انعام شاگرد
šāgerdunegi
شاه قُتل شاه: قاتل امامزاده اسیری، شاهی که شاهی را کشت
šāhqotolšāh
شاه مُورتی: کسی را مورد تمسخر قرار دادن
šāmurti
شَبا کُل لو: دعوای توأم با قال و قیل
šabākolelu
شب کلاه: کلاه ساده و بدون لبه
šabkolāh
شبیت: شوید، سبزی خورشی و پلویی
šebit
شُپه: شِفته
šopeh
شتاشَت: خسته افتادن
šetāšat
شَتاگری: بدون ملاحظه به کسی ناسزا گفتن
šatāgeri
شِتُول دادن: یک مرتبه چیزی را از ظرف خالی کردن
šetul dādan
شحنه: پر سر و صدا و بداخلاق
šahne
شَدِّه: علم عزاداری
šadde
شِغَر: ران
šeγar
شُغزَمبیه: مشغول ذمه، قسم خوردن است
oγzambiyeš
شِغینی: کودن نفهم، ناشی
šeγeyni
شَقّ دُوُم: زمین سفت، خاک رس چسبنده
šaqdom
شِقّو: نصفه
šeqeō
شَقه: تکه، پاره نیم تای لاشه گوشت
šaqqe
شقیقه: گیجگاه، دو طرفه پیشانی
šaqiqe
شلّا: شاید، احتمالاً
šallā
شلّافه: زن جنگی و دعوایی و بی رورضا
šallāfe
شلّال: دراز
šallāl
شِلاندن: زدن، در مورد سیلی بکار می رود
šelondan
شِلُپ: صدای پاشیدن آب با ظرف یا بیل 
šelop
شِلَخته: آدم بی نظم
šelaxte
شَلغم شُوروا: غذای ساده و بی دردسر، غذای مُفتی پیدا کردن
šalγam šurvā
شِلُوکی: آهسته چیزی را برداشتن
šeluki
شَلموُنده: خسته و کوفته
šalmonde
شَلیده: فاسد خراب شدن میوه
šalide
شم: شمع
šam
شَم پِتو: بد قیافه و بد ترکیب
šampetu
شمیدن: مایعات بر سر کشیدن
šemidan
شِندِرغاز: پول ناچیز و کم
šenderγāz
شِنگیدن: خوشحالی کردن
šengidan
شِنو: شنا
šeneō
شِوباد: باد شب 
šeōbād
شِو پرَک: خفاش
šeōparak
شُور: شوهر
šur
شور تنور: چوبی که با آن آتش تنور بهم می زنند
šurtenur
شُورک: بوته خار بیابانی
šurak
شِو مردایی: غذایی که شبهای جمعه به جهت آمرزش مردگان دهند
eōmordāyiš
شُوروک: دکمه
šuruk
شِوشُوم: شامی که اولین شب دفن میت برای غسّال به جهت نماز شب اوّل فبر فرستند
šeōšum
شِوکلا: شب کلاه، کلاه محکمی که در بم ساخته می شد
šeōkolā
شُوفِر: راننده
šufer
شِوکُور: کسیکه از دیدن شب محروم است
šeōkur
شُوم: شام
šum
شومونده: غذایی که از شب مانده باشد
šeōmonde
شِونده روز: شبانه روز
ševanderuz
شونه سَر: هدهد
šunesar
شهر هرت: شهر بی حساب و بی قانون
šahr-e-hert
شی باد: پایین باد
šibād
شیت دادن: پارچه ای را با دست پاره کردن
šit dādan
شیت شِپَر: تکه های ناقواره
šitšepar
شیر کن: گاو نر اخته
širkan
شیرویِز: سبد نانی تخته ای که با بند به سقف آویزان کنند
širviz
شی شَک: بره نر جوان
šišak
شیطونی: مُحتلم
šeytuni
شیفک: تخم مرغ فاسد خرمای کرم زده تو خالی 
šifk
شیله: آبرفت، دامنه کوه و کناره رودخانه
šile
شی میز: زمین شخم زده
šimiz
شی هار: کندن و شخم کردن زمین
šihār
شیوه: سرازیر
šive
شی کِلک: شاکول گلّه گوسفند
šikelak


«حرف ص»


صاب: صاحب
sāb
صابُو: صاحبان
sābu
صافِ سُندِلا: آدم ساده و بی غل و غش
sāfe sondelā
صافُون پاکُون: تمام کمال 
sāfun pākun
صَبا: فردا
sabā
صَبا صاب: فردا صبح
sabāsāb
صبر زدن: عطسه زدن
sabr zedan
صِدُو: صدیقه
sedu
صِغُو: صُغری
seγu
صِفرو: صفر (نام کسیکه در ماه صفر به دنیا می آید)
seferu
صِفی: دیوانه
sefi
صُور صات: قند چایی
sursāt
صِوِّر: بسیار چابک
sever


«حرف ض»


ضِکِ ضَرَر: ضرر و زیان
zeke zerar
ضیفه: مخفف ضعیفه یعنی زن
zeyfe


«حرف ط» 


طاخچه: طاقچه
tāxče
طاق: مالکیت 24 ساعت آب از قنات
tāq
طالح: اقبال، بخت، سرنوشت
tāleh
طَبله: حلب
table
طشت لَرد: حیف و میل
taštlard
طلاق پِلقا: طلاق و حواشی آن
telāq peleqā
طِلبُون: نشانه خواستگاری و مراسم شام
telebun
طِوق گردُون: طوق چوبی که برگردن گوسفندان کنند
teōq-e-gardun
طوق نعلتی: طوق لعنتی، طوق بدبختی، همیشگی
teōq-e-naleti
طوُون: طاعون، نفرینی است
tevun


«حرف ظ»


ظار: ظهر
zār
ظلیمه: ظالم و ستمکار
zolmiye
ضَربی: سقف مدور
zarbi
ظرف زار: ظروف آشپزخانه
zarfezār


«حرف ع»


عاروس: عروس
ārus
عارسُون: عروسی
ārsun
عاشقوپا: محل اتصال پا به ساق
āšequ pā
عاشوری: غذای شب مردایی، شب عاشورا
āšuri
عَبدِلو: عبدا...
abdelu
عَروسِکُو: کفشدوز قرمز رنگ
aruseku
عِرضِ التِماس: با ناله و زاری چیزی را خواستن
erze eltemās
عرق کاشکیلو: عرق کاشکیلو از نقاب خوشه خرما که معطر و برای قلب خواص زیادی دارد
areq-e-kāškilu
عَغد: عقد
aγd
عَکاره مکاره: رند و پُر ترفند
akāre makāre
عِلّتِو: مریض احوال
elletu
عَلو: مخفف علی
alu
عَلوون: سرگرم
alevun
عُلیفه: علوفه
olife
عَماری: تابوت مسقف چوبین
amāri
عَمله قلُونی: کارگر اجیر
amele qaluni
عَنتکه: عتیقه، بسیار قدیمی
anteke
عُنده: عمده
onde
عَنتل و عَنتلو: میمون
antal
عُوِرت: زیاد، فراوان
overt
عورتینه: زن
ortine


«حرف غ»


غارت: ادعای توخالی
γārt
غارت پیرت: ادعای توخالی برای دعوا
γārtepirt
غارت غبورت: ادامه دعوای توخالی
γārt γaburt
غاره کندن: فریاد کشیدن
γāre kandan
غاز: کمترین واحد پول
γāz
غاف کردن: غافلگیر کردن
γāf kardan
غال: آشیانه پرنده
γāl
غُت غُت: زیر لب به کسی اعتراض داشتن
γot γot
غِرّتی: ادا اطفال، خودنمایی
γerti
غِرتی پِرتی: بسیار پر ادعا، بسیار خودنما
γerti perti
غُرچماق: قوی و پرزور
γorčemāq
غُر شدن: فتق شدن
γor šodan
غِرغَبوش: داد و بیداد کردن
γerγabuš
غَرنو: قرض زیر غرنو به معنی زیر قرض افتادن
γarneō
غَرومَت: خسارت
γarumat
غُّز: خیره و گستاخ
γoz
غُزغُز: خیره شدن به کسی
γozγoz
غَش مال: بی حال شدن، ضعف گرسنگی
γašmāl
غَلاغُلی: ازدحام توأم با سر و صدا
γalāγoli
غَلاف چشم: پلک چشم
γalāf-e-čašm
غُلُّت دادن: بدون جویدن چیزی را از گلو فرو دادن
γolot dādan
غلفتکایی: خودبخود و شانسی درست شدن
γaleftekāyi
غُلغُله: شلوغ
γolγole 
غُلو: غلامحسین
γolu
غُلُوچه: ازدحام در جایی تنگ
γoluče
غُلُور: گندم نیم کوب برای پختن آش
γolur
غِلوندن: غلتاندن
γelondan
غُم غُم: زیر لبی معترض بودن
γomγom
غُندو: آدم چاق و قدکوتاه و گوشتو
γondu
غِنگ غِنگ: بچه بهانه گیر، صدای پشه و مگس
γengγeng
غَنتیلو: جای عمیقی در جوی آب برای آب تنی
antileōγ
غوچُو: مانند قوچ، چاق
γuču
غیظ: قهر، با کسی حرف نزدن و غذا نخوردن
γeyz
غیظُو: کسیکه زود و بسیار قهر می کند
γeyzu
غیچَک: وسیله موسیقی
γeyčak


«حرف ف»


فاش: ناسزا
fāš
فاشکارکا: به دیگران ناسزا گفتن
fāškārkā
فاطلو: فاطمه
fātelu
فاطی: فاطمه
fāti
فاطی چِلقو: کسیکه بدون دعوت همه جا می رود
fāti čelequ
فِت فِتو: دمدمی مزاج و پرحرف
fetfetu
فَت فراوون: زیاد، بسیار
fat feravun
فَحل: تمایل الاغ ماده به جنس نر
fahl
فَرت: اشتباه در حساب و شمارش
fart
فِرز: چابک
ferz
فِرِه شدن: غالب شدن
fere šodan
فِزَکِش زده: از ناراحتی شدت عصبانیت سکوت کرده
fezakeš zede
فِس فِسو: بی محتوا
fesfesu
فعله: عمله، کارگر
fale
فِلنِگرِه بَس: فرار کرد، در رفت
felengere bas
فُوتک: سوت زدن، سوت
futak
فیقُو: شیپور کوچک، سوتی که از ساقه گندم و جو سازند
fiqu
فیقو فرنگی: بچه گریه و بهانه گیر
fiqu ferangi


«حرف ق»


قاپیدن: چیزی را از کسی به زور گرفتن
qāpidan
قاتُغ: آبگوشت بی گوشت
qātoγ
قارقارو: پر سر و صدا
qārqāru
قاش: قاچ میوه، لوز خربزه
qāš
قاش قاش: تکه تکه
qāšqāš
قاشقو: قاشق کوچک
qāšequ
قاشغو: بچه قورباغه
qāšeγu
قاطِر چِموش: قاطر سرکش
qātere čemuš
قاطرچی: نگهدارنده اسب و قاطر
qāterči
قاطی پاطی: بی حواس
qātipāti
قاق: لاغر دراز
qāq
قام: محکم، پنهان شدن
qām
قایُم: محکم، شدید
qāyom
قبایه: کهنه بچه
qebāye
قبا فهریا: لباس امانتی که هر روز دست کسی است
qabāfahriyā
قبسینی: سینی کوچک
qabsini
قُپ کردن: بالا آمدن
qop kardan
قُپز: ژست توخالی
qopoz
قَپُون: قپان، وسیله وزن
qapun
قُتُرمه: شدت عصبانیت، از قُتُرمه کندن: از جا کندن
qotorme
قُربون صِدقه: ناز کسی را خریدن
qorbun sedeqe
قُرنات: حلقوم، حنجره
qornāt
قِرفِر: ادا و اطوار
qere fer
قژغره روم: فتنه خیلی بزرگ
qežγere rum
قرساق: محکم و جمع جور
qorsāq
قِرشمال: جلف و سبک لباس پوشیدن
qerešmāl
قَرون: ریال
qarun
قَشِو: تیمار کردن اسب
qašeō
قُرص: محکم
qors
قُلاچ: چیزی بی قواره
qolāč
قُل قُل کردن: در حال جوشیدن
qolqol kardan
قلا کردن: سفید کردن ظرف مسی
qalā kardan
قَلاگر: قلا کننده، رویگر
qalāgar
قَلَم اِشکِنو: بیماری گوسفند
qalam eškenu
قُمبُل: باسن
qombol
قُلُمپ: متلک، حرف معنی دار
qolomp
قُلپیده: بالا آمدن
qolepide
قُلف: قفل
qolf
قَّلونی: کار بی مزد، بیگاری
qalluni
قَم: قیف
qam
قنّاس: ناقواره
qenās
قُندِره: کفش پاشنه بلند زنانه
qondere
قِودِّه: یک بغل علف یا گندم
qeōdde
قُوز: قد بلند خمیده، کُوژ
quz
قُولِنج: شانه و مهره پشت

qulenj
قی کردن: استفراغ، بالا آوردن غذا
qey kardan
قیط النسل: مقطوع النسل، یک طایفه
qeytolnasl
قیل: قیر
qil
قینوس: صحبت های بی مورد و طولانی
qeynus 


«حرف ک»


کاتریت: مخلوطی از کاه و یونجه خرد شده
kāterit
کاج کلیدون: چپ جشم و قدکوتاه
kāj koleydun
کاجو: چپ چشم، لوچ، دوبین
kāju
کاچی: غذای محلی است از شیر و آرد
kāči
کاربافو: عنکبوت
kārbāfu
کارتاجی: با ضرب چاقو کسی را مجروح کردن
kārtāji
کاچیلو: انگشت کوچک دست
kāčilu
کاسه پُش: لاک پشت
kāsepoš
کاکا: برادر
kākā
کاک زدن: سرفه کردن
kāk zedan
کالی: تنبلی
kāli
کانه: فرسوده، کهنه
kāne
کاور: میشینه ای که بچه نداده باشد
kāvar
کاه پین: کاه نرم
kāhpin
کاه دوت: دود کاه، به کسی ناسزا گفتن
kāhdut
کُپاکُپ: فراوان، زیاد
kopākop
کپال: سفال
kopāl
کپر: وسیله نقلیه خراب و بدرد نخور
kepar
کپشکی: پله درخت خرما
kepeški
کپک: (بر وزن کمک) کوتاه قد و چاق
kopak
کپو: نان کلفت مغزدار
kopu
کپورچه: شوره سر، چرک انباشته
kepurče
کپه: روی هم انباشته
kope
کپی: بی دندان
kapi
کپیدن: قوتوجات را با کف دست خوردن
kepidan
کت: سوراخ
kot
کُت کُت: سوراخ سوراخ
kotkot
کتاردن: زدن، کتککاری زیاد
kotārdan
کتاسک: بیخ و بن شاخه درخت خرما
ketāsk
کت اِو رو: محل ورود آب به باغ
kot-e-eō rō
کترمه: مرد واهشته و بی احساس
kotorme
کترو: بچه سنگ
koteru
کت روشندون: سوراخ سقف به جهت روشنایی
Kote rušandun
کت سمپ: سوراخ های بسیار ریز
kotesomp
کت فنگی: کسیکه از بینی حرف بزند
kotefengi
کتک: تخت چوبی
katk
کت کمبیل: اتاقهای تو در توی غیر قابل استفاده
kote kambil
کت کندن: گاز گرفتن
kat kandan
کت گریز: فراری
kote goriz
کتل: ظرف بزرگ خرما که از برگ نخل بافند
ketal
کتم: تکه های خشکیده کود گاو
ketam
کُتنبه: استخوان سر قسمت روی مخچه
kotonbe
کتوک: اتاقکی چوبین با شاخ و برگ نخل به جهت برداشت محصول
kotuk
کته: پای اجاق
kote
کتیدن: کوبیدن
kotidan
کتین: تخته چوبین دسته دار
kotin
کُتینو: کوچک تر از کُتین است
kotinu
کچ: بالای ران
kač
کچ کردن: زاییدن سگ
koč kardan
کُچله: هندوانه ابوجهل، هر چیز بسیار تلخ
kočele
کچول: سنگ یا آجر کوچک ساییده
kečul
کچه سگ: نوزاد سگ
koče sag
کدارک: کفش چوبین که چوپانان بر پای کنند
kadārk
کدو: کدو
kodu
کدونا: کدامیک از آنها
koduna
کرا: کرایه
kerā
کراپا: پای مزد، کرایه پا
kerā paā
کراجک: پرنده ایست که آرام و قرار ندارد
kerājak
کراز: سندول چوبی که دو نفر با آن کار کنند
korāz
کراسیدن: معاشقه کردن
kerāsidan
کراشک: حشره ای که خوشه خرما را از بین می برد
kerāšk
کراشکی: خرمای ریز که خوشه آنرا کراشک زده باشد
kerāški
کراشندن: خاراندن بدن با ناخن
kerašondan
کُراشترو: بچه شتر
kore ošteru
کُرپیدن: کیسه یا گونی که از شدت پر بودن بترکد
koropidan
کُرت: قسمتی از باغ یا مزرعه
kort
کُرتو: باغچه جلوی خانه
kortu
کُردی: باغچه کوچک باغبان که برای خود سبزیجات می کارد
kordi
کَرسون: تغار، ظرف سفالی خمیر
karsun
کُرف: کفر
korf
کُرف کافری: کفر و ناسزا گفتن
korf kāferi
کُرک: کرچ، اشتیاق مرغ به داشتن چوری
kork
کَرک: کال، نارس
kark
کِرِکِجَر: کر، کاملاً ناشنوا
kere kejar
کُرکُر خواندن: فخر و مباهات کردن
korkor xāndan
کِرکو: حسود
kerku
کرکُو: خیار نارس
karku
کِلِ کُوت: روی هم انباشتن
kelekut
کُرم: محل نگهداری نوزاد گوسفند
korm
کِرمِجک: کرم ریز ته آب انبارها
kermejak
کرم جگرو: انسان یا حیوان بی اشتها به علت بیماری جگر
kerm jegeru
کِرمِسوک: کرم بین پوست و گوشت
kermesuk
کِرمِشک: بچه کوچک و ضعیف
kermešk
کِرمِشو: گیاهی بیابانی است که از خوشه آن در مداوای گوش درد استفاده می کردند
kermešu
کُرمُو: محل نگهداری نوزاد گوسفند
kormu 
کُرنچ: نامیزان بودن پارچه یا لباس بدون اتو
korenč
کُرو: کبری
koru
کِرو: گیاهی دانه دار خوردنی
keru
کِروچینی: کاری عبث و بیهوده کردن
keručini
کُرُوشِه: گندمی که از کاه جدا شده ولی هنوز در تخمدان است
koroše
کُرّه هاشو: نوزاد شتر
korre hāšu
کَرّه: گوسفند نرینه جوان
kare
کِریچ: محل کرفتن شیره خرما
kerič
کریچیدن: خرمای خشک خوردن
keričidan
کُریشکو: نقاب خوشه خرما، اسپات
koriškeō
کُری مَقل: لقبی است
korimaql
کِزوک: سوسک
kezuk
کس تکلیف: مشورت با کسی
kastaklif
کِسرک: داروی گیاهی برای رفع نفخ شکم
keserk
کِش: لفظی است برای راندن مرغ
keš
کُشارروم: جنگ و دعوایی بزرگ
košārum
کشاله: اثر دست یا پا بر روی دیوار
kešale
کشاله رون: صافی ران
kešāle run
کِشالیتو: جایی ناخوانده و بطور مستمر رفتن
kešālitu
کَشپاره: فتق
kašpāre
کَش کارت: وسیله برش چرم گیوه دوزان بوده است
kaškārt
کَش کلِ جوش: جوشانده کشک و پیاز داغ 
kaškelejuš
کَشکی: کار یس سود و بی فایده
kaški
کِش منی: وزنی
kešemeni
کِشو: کسیکه حرف گله آمیزی را تکرار می کند
kešu
کُفت: گونه
koft
کُفت اِو: آب باقی مانده در جوی
koft-e-eō
کَفتر بند: فنی در کشتی محلی است
kaftarband
کَف ناکف: مزرعه ای که خوب آب نشده
kafnākaf 
کُک: نوعی مار خطرناک از خانواده افعی روزها کور و شبها بیناست
kok
کُل: مغز درخت خرما
kol
کلاه دوره ای: کلاه ایتالیایی که دور تا دور نقاب دارد
kolih-e-doreyi
کُلاسندن: بچه ای را به گریه درآوردن
kolāsondan
کَل: گودال، سر بی مو و کچل
kal
کِلاته: از کار افتاده، خراب
kelate
کِلاک: دو شاخه چوبی
kelāk
کَلپَک: سوسمار
kalpak
کَلپوره: داروی گیاهی نافع دل درد
kalpure
کِلچِه: مشاجره
keleče
کِلَخنه: ماشین از دور خارج و خیلی خراب
kelaxne
کُلُک: کلون پشت در خانه
kolok
کِلَک سرد: بی احساس، سرد مزاج
kelaksard
کِل کِنگی: تنبلی کردن
kelkengi
کل کُوتا: لباس بدقواره و کوتاه
kelkuta
کل کُوت: روی هم انباشتن
kelekut
کِل گشاد: لباس گشاد و بدقواره
kelegošād
کِل گیچ: سرگیچه
kelegič
کَل مِلالَق: وارو زدن
kalmelālaq
کِلَمپو: قارچ
kelampu
کُمپلِت: کامل
kompelet
کِلَنت: ظرف آبخوری سگ
kelant
کِلِنجار: بدون نتیجه با کسی بحث کردن
kelenjār
کُلندُر: وسیله ای برای بستن سگ
kolondor
کِلو: گودال کوچک و به فرد بی موی نیز گویند
kelu
کِلِه پَرکی: تکه تکه
keleparki
کلوچ: چانه، زنخدان
keluč
کُلُسوندون: سگ را به سر و صدا در آوردن
kolosundan
کَله شق: با قدرت و نترس
kalešq
کِلِه لا: بوته خار بیابانی
kele lā
کُلِو: کلاهک، بر وزن پلو و چلو
koleō
کُلو: نان کوچک
kolu
کُلُو زانو: کشک پا
kolu zānu
کُلوغ: کلوخ
koluγ
کُلوغکُو: وسیله ای که کلوخ را خرد کنند
koluγeku
کله چه: درگیری
keleče
کِله کشتی: با هم کشتی گرفتن
kelekošti
کِله گودال: چاله چوله
kelegodāl
کله کنگی: کوتاهی، بی خیال
kelekengi
کِلی: کلید
keli
کِلی تِو: به دور خود چرخیدن، سرگیجه
keliteō
کِلیسک: درخت بلند و کهنسال خرما
kelisk
کُلیسُندن: سگ را به سر و صدا درآوردن
kolisondan
 کُلیس کُلیس: صدای سگ
kolis kolis
کُلیغ چینو: دیوار موقتی که با کلوخ چیده باشند
koliγčinu
کِلیمه: شهادتین بر زبان بیمار در حال احتضار جاری کردن
kelime
کُماجون: دیگ قفلدار
komājun
کَمدار: گندم پاک کن
kamdār
کُمُر: برّه کوچک
komor
کمرتا: تا کمر
kamartā
کِمریت: کبریت
kemrit
کِمِشک: ناخن
kemešk
کِمُو: غربال، وسیله گندم پاک کنی
kemu
کُنار: میوه درخت سدر
konār
کِنتون: کَرچک، درخت کاذبی که دانه های روغنی دارد
kentun
کُنجو: کنج و گوشه
konju
کُنجیت: کُنجد
konjit
کُندِرات: اجیر کردن
konderāt
کَندِرک: پرتگاه
kanderk
کُندُرک: عصاره و شیره بعضی از درختان کهمعطر است و آنرا بر آتش زنند و معمولاً همراه مسافر با آب و قرآن است
kondork
کُندلُوک: تکه هیزم کوچک ریشه خاره های بیابان
kondeluk
کندوشک: صندوق خانه محل نگهداری گندم معمولاً بین سقفهای کاذب و اصلی است
kondušk
کُنده: تنه درخت خرما
konde
کِنِش دادن: خاریدن بدن
keneš dādan
کُنگ: خرمای نارس
kong
کُنگرو: خرمای قرمز نارس
kongeru
کُواله: فریاد شغال پیر که آنرا نحس می دانند
koāle
کُوت: انباشتن خرما برای خوب و بد کردن
kut
کُوت کردن: خرمن کردن
kut kardan
کُوتا کُلیدُون: لباس کوتاه و ناقواره
kutākoleydun
کِوچَک: گیاهی است که شکل قاشق و کفچه را دارد
keōčak
کِوچکو: گوسفندی که دچار سیاه زخم شده
keōčeku
کورگُم: در حالت نابلدی راهی را رفتن
kurgom
کُورو: دمل کوچک
kuru
کورو کردن: آرزوی چیزی را به دل داشتن
kuru kardan
کِوروندن: به دنبال فتنه ای گشتن
keōrondan
کُورَک: دمل خیلی کوچک
kurak
کورگم: بطور کلی گم شدن، ناپدید شدن
kurgom
کُوسِلنگُو: پژمرده، گیاهی که رشد نمی کند
kuselengu
کُوسِنگ: گندم از کاه جدا شده
kuseng
کُوش بِغَل: آغوش و دامان
kušbeγal
کِوش: کفش
keōš
کُوگا: دستگاه کرباس چادرشب بافی
kugā
کُولَک: کاسه برگ پنبه
kulak
کُلوغ: کلوخ
koluγ
کوله: پشته بار
kule
کوله رفتن: تنبلی و سستی در کار
kule raftan
کُوم: کام
kum
کُومال: جویدن چیزی با آرواره
kumāl
کون پُرتک: از کاری سر باز زدن، ادا درآوردن
kunportak
کوو: کاهو
kovu
کوه تِلا: تپه ها و کوهها
kuhtelā
کَهکین: چاه کن
kahkin
کِهُور: درخت کویری است که نیاز به آب ندارد و خارهای تیز دارد
kehur
کیز: (بر وزن ریز) شیاری که در آن بادمجان و گوجه نشا می کنند
kiz
کیسه: جیب، ظرفی چون گونی که در آن خوار و بار حمل کنند
kise
کیش: بدنه کانال آب یا رودخانه
kiš


«حرف گ»


گاچو: گهواره، تاب ریسمان
gāču
گار: نیمی از روز
gār
گار کردن: تعطیل کردن، تمام کردن نیمی از روز
gār kardan
گازِر: بز سفید و به معنای لباسشوی نیز آمده 
gāzer
گاش: محل آفتاب دادن خرما که دیواره اش از چوب و برگ درختان ساخته می شود
gāš
گاهگِلنگُو: جعل، حشره ای که بیشتر در مدفوع حیوانات مخصوصا الاغ به سر می برد
gāhgelengu
گپ: حرف
gap
گُتو: نوعی عنکبوت
gotu
گدار: گردانه، سربالایی
godār
گدازی: آجر ته کوره که مذاب می شود
godāzi
گُدیسک: شپش کوچک، بچه شپش
godisk
گدیسکُو: هر چیز خیلی کوچک
godisku
گُدیل: یا گدیلو، آدم گوشت آلو و چاق
godil
گُراز: خرس
gorāz
گُربند: محل ورود آب به قسمت های مزرعه
gorband
گربه شورو: شستشوی ناقص صورت
gorbe šuru
گُرپ: یاور، گُرپ همراه، پهلو
gorp
گرده: کلیه
gorde
گَردین: خرمنکوب، گرجین
gardin
گَرت کتک: سیر کتک
garte kotak
گُرگُر: تند تند
gorgor
گُر گرفتن: شعله ور شدن
gor gereftan
گِرگی: گریه
gergi
گرند: گره، آدم سمج و یکدنده
gerend
گُمُرز: هر چیز خشن
gomroz
گُرَند: گوسفند چاتق بزرگ
gorand
گُک: قورباغه
gok
گک سوم: نام حشره ایست
goksum
گروز گردون: گل دورگردان
gruz gardun
گلچن: محل خیساندن خاک برای بنایی
gelčan
گُساله: گوساله
gosāle
گُشنه: گرسنه
gošne
گِلَک: خاک سرخ که برای نشانه به پشم گوسفندان مالند
gelak
گِلکار: بنا
gelkār
گِل گِلو یا غِل غِلو: کسی را به خنده درآوردن
gelgelu
گُلُم: جرعه آب 
golom
گُلِنگو انار: انار ریز غیر قابل خوردن
golengu anār
گُلو: گلو
golu
گُلمچی: شاگرد چاروادار
golomči
گُله: گلوله
gole
گله روف: همه، همگی
geleruf
گُمرز: باغچه ناهموار
gomrz
گمِند: دیواره کرت باغ یا مزرعه
gemend
گَن: نیش حشرات موذی مانند زنبور و عقرب
gan
گندم پلو: گندمی که قابل برشته شدن باشد
gandom polo
گندم برشته: گندمی که روی تابه برشته کنند
gandom berešte
گَندِنا: تره
gandenā
گُندِه: بزرگ
gonde
گَندِه: بداخلاق، تند
gande
گُنده لاله: خیلی بزرگ
gondelāle
گِن گِلنجَک: هندوانه ابوجهل
gengelenjak
گِنُوک: دیوانه
genuk
گُواف: خمیازه
govāf
گِو: گاو
geō
گُوکو: حرکت نوزاد به صورت چهار دست و پا راه رفتن
goku
گِوپُون: گاوبان، گاوچران
geōpun
گوچاق کُنو: گیاهی است که در علفزارها می روید
geō čāq konu
گو خدا: کسی که از هوش کافی برخوردار نیست
geō xodā
گور: زردشتی
gevr
گُورکِنَک: حیوانی است که نبش قبر می کند، آدم وحشتناک را نیز گویند
gurkenak
گُور ماس: مخلوطی از شیر و ماست
gurmās 
گورون: کسیکه با گاو شخم می زند
geōrun
گُوره: محل انحراف جوی آب، به هدر رفتن آب 
gure
گوزبون: گاوزبان
geōzebun
گُوش بُریدن: پول یا کالایی به رندی از کسی قرض کردن
guš boridan
گُوش خِزکُو: هزار پا 
guš xezeku
گُلو: گِلو
golu
گومُش: مشت بسیار محکم، گاومشت
geōmoš
گوش ورتِوار: مواظب شنیدن موضوع باش
guš vartevār
گُهُرت: بسیار قوی و بزرگ
gohort
گیپ: پر و لبریز از آب و یا مایعات
gip
گیت پیت: مغز درخت بید
gitpit
گیسلُو: گل مژه
giselu
گیسه: بزغاله
gise


«حرف ل»


لا: وسط

لات: قیافه گیر مفلس
lāt
لاتِرغَم: بی خیال
lāterγam
لاتِ لِرگ: مفلس
lātelerg
لاپُرت: ادعا
lāport
لاش دادن: بر هم ریختن جالیز
lāš dādan
لاشی: آخر خیاری که خیارها خراب می باشند
lāši
لاف: لحاف
lāf
لاف گُوگُو: جلبک
lāfguku
لاق: لایق
lāq
لام تا کام: به هیچ وجه حرف نزدن
lām tā kām
لایی: (بر وزن ماهی) ته نشین شدن آب گل آلود
lāyi
لب گَردُون: یقه
lab gardun
لپاشتَن: زیر پا له کردن
lepāštan
لِپَر: سنگ صافی که با آن لپر بازی می کنند
lepar
لِپُرتکی: خشن و بدقواره
leporteki
لِپِرو: به دل خوابیدن، ظرف را وارونه گذاشتن
leperu
لِپندن: بی ادبانه در جمع چیزی خوردن
lepondan
لَپُّو: وسیله چسباندن خمیر به تنور، تخمدان گل آفتاب گردان
lappu
لَت برداشتن: آسیب دیدن موقتی
lat bardāštan
لَت خورده: مزرعه آسیب دیده که خوب آب نشده باشد
lat xorde
لِتِ پار: جراحت زیاد، تکه تکه
letepār
لِتِرونَدون: تراشیدن با بیل
leterondan
لِت لِت: با کاهلی راه رفتن
letlet
لَش: خسته
laš
لِغَت: لگد
leγat
لِغَت بِری: زمین علفی را با بیل کندن
leγat beri
لِغُز: سر بالا جواب دادن
leγoz
لَقار: گوشت گوسفند لاغر
laqār
لُغمه: لقمه
loγme
لق: شُل، چیزی که محکم نباشد مانند دندان لق
laq
لَق دَن: دهان کسی که عفت کلام ندارد
laq dan
لقّار: گوسفند لاغر و خشک
laqār
لِقُوندن: تکان دادن دندان
leqondan
لِقیدن: آب خوردن سگ
leqidan
لِکِ پَک: خورده اثاث زندگی
lekepak
لِتِریه: حیوان تنبلی که زیر بار نمی رود
leteriye
لِهتک: زن نامرتب، زنی که اثاثیه و وسائل زندگی را جمع نمی کند
lehtak
لِتی: بیخ و بن شاخه درخت خرما
leti
لِچِ پِچ: خرد و خمیر
lečepač
لِچِر: خیس بودن دست و پای چهارپایان
lečer
لِچَک: روسری سه گوش
lečak
لِچُو: کسیکه دستش مادر زادی معیوب باشد
leču
لِچُوندن: به زور چیزی را در ظرف کوچکی جای دادن 
lečondan
لِخ لِخ: با تأنی راه رفتن و کار کردن
lexlex
لَرد: بیرون
lard
لُک لُک: تکه تکه
loklok
لِکُمبُرو: برجستگی و برآمدگی جاده و زمین
lekomboru
لُک جِواب: جواب زشت
lok jevāb
لِکا لِکان: زیاد مالی را از کسی بردن
lekālekān
لِکِتِو: آویزان
leketeō
لُکچه: یکجا، کُلی
lokče
لِک لُونت: با اشاره اعتراض کردن
lekelont
لکُتین: هول دادن
lokotin
لِگُور: خسیس و پست فطرت
legur
لگوندن: چسباندن
legondan
لِلُو: کوچک، نوزاد پرنده
lelu
لِلیسکُو: هر چیز کوچک
lelisku
لِلِه: بچه و نوزاد پرندگان
lele
لَمبَر: ران
lambar
لَمپا: چراغ گرد سوز
lampā
لمِ کار: رمز کار
lem-e-kār
لمبار: جفت گوسفند در موقع زایمان
lambār
لم پندن: دور از چشم اطرافیان چیز را خوردن
lompondan
لِنچی: کسی که موقع راه رفتن پاهایش در هم می پیچد
lenči
لَندَر: بیکار، کسی که تن به کار نمی دهد
landar
لَندُور: (بر وزن سنتور) هوای مه آلود
landur
لَندِهور: آدم قوی هیکل، مه غلیظ
landehur
لِنگِ اِشکِنو: بیماری گاو و گوسفندان است
leng eškenu
لَنگِ لُچ: لنگ و ناتوان
lange loč
لِو: لب
leō
لُوپَت: عروسک
lupat
لِوپرچَک: زیر لب غریدن و اعتراض کردن
leōperčak
لِو چُرّی: کسی که مادرزاد بریدگی لب داشته باشد 
leōčori
لُوس: لب و لوچه
lus
لِوساش وُتکن: نهایت اوقات تلخی
lusāš votekan
لِوش: ته مانده پوست خیار گرمک
levš
لُولَک: خزنده ترسناک
lulak
لولی بازی: شلافگی
luli bāzi
لوله برج: برج بلند و مرتفع
luleborj
لِوَند: زن شوخ و شاد
levand
لِه پِه: خراب کردن، از بین بردن
lehpe
لِه لِبور: تکه تکه، از بین رفته
le lebur
لیت: (بر وزن پیت) محل نگهداری گوسفندان و چهارپایان
lit
لیچ: خیس آب
lič
لیچار: حرف زشت
ličār
لیس مالی: چرب زبانی و کرنش
lismāli
لیش: (بر وزن میش) لجن ته حوض و جوی
liš
لیشُو: خری که از بار کشیدن ناتوان است، بی عرضه، تنبل
lišu


«حرف م»


ماتاج: محتاج
mātāj
ماتَل: معطل
mātal
ماجِب: مستمری
mājeb
ماجُو: ماده سگ
māju
ماچ: بوسه
māč
ماچ پوچِکا: روبوسی
māč pučekā
مازوله: لوزه
māzule
ماسِم: موسم
māsem
ماسِه: با چند رشته نخ فال گرفتن
māse
ماشُولِه: ماسوره، نی
māšule
مافِنگی: بروز مریضی قبلی
māfengi
ماکُولی: انعام کارگر
mākuli
مال حالا: گاو و گوسفندان و الاغ و سایر حیوانات
māle hālā
مالُوک: وشگون
māluk
مالِکو: رو به خشکی نهادن زخم
māleku
مامِله: معامله
māmele
مایه کاری: بدون سود فروختن
māyekāri
مِتِرغُو: کوچولو
meterγu
مُت کردن: عصبانی و ناراحت، قهر کردن
mot kardan
مُتکی: بوته شیرین بیان
motki
مِتُو: مطهره
metu
 مِتیلُو: سبد تخم مرغی که از ساقه گندم می بافند
metilu
مُجَت: دائم، سرکاری همیشه بودن
mojat
مَجدال: یا مژدال، کسی که شل و یواش صحبت می کند
majdāl
مَجَر: معجری، ضریح زیارتگاه
majar
مِجِنگ: مژه چشم
mejeng
مُچِه: مقدار علفی که در مچ دست جای گیرد
moče
مِچیسک: خیس
mečisk
مَختا: تکلیف کار روزانه
maxtā
مُخت: یا به مُخت یعنی به اختیار
moxt
مَخسَن: محل تقسیم آب قنات
maxsan
مَُخِل: مزاحم، مُدعی
moxel
مِجِنگو: چیز ریز و کوچک
mejengu
مُدبَخ: مطبخ، آشپزخانه
modbax
مُدفِری: در تنگنا قرار دادن
modferi
مِدُو: نوعی سوسک
medu
مَدُزِما: هیولای خیالی وحشتناک
madozmā
مِدُوم: مداوم، همیشگی
medum
مِرات: مراعات
merāt
مُرافِع: دعوا
morāfe’
مُراقو: بیماری که در اثر تماس با گربه حاصل گردد
morāqu
مَردِ رِند: زرنگ
marde rend
مَرَس: نوعی انار آبدار شیرین
maras
مَرگُون: پرسه، تعزیه، دلجویی
margun
مِرو: مریم
meru
مُز: مزد، اجرت
moz
مِزِمیمون: مهمانداری، میهمان
mezemeymun
مَسکِه: کره
maske
مَسلَق: کشتارگاه
maslaq
مُفت راگو: خیلی ارزان
mofterāgu
مِعجری: صندوقچه مسافرتی
me’jeri
مَشتی: پولدارنما
mašti
مِلازِه: ملاحظه
melāze
مَلال چشم: پلک چشم
malāl-e-češm
مِلام: آرام، آهسته
melām
مَلغِتِینا: به هم ریختن اوضاع
malγeteynā
مِلَق: ملخ
melaq
مِلِکی: گیوه بمی که در قدیم از جاده ابریشم به اروپا صادر می شده
meleki
مِلو: زشت
melu
مَلِه: محله، حیاط و صحن منزل 
male
مَمِلو: محمد
mamelu
مِنال: سهمیه ارباب از محصول، مژه چشم را هم گویند
menāl
مِنال اِنسبا: تقسیم محصول بین ارباب و برزگر
menāl ensebā
مُسمال: چشم خراب و کم بین 
mosmāl
مُشتُو: استمناء
moštu
مُشتِه: ابزار گیوه دوزی
mošteh
مَشکو: مشک آبی که از پوست گوسفند ساخته می شود
maškeō
مِغراض: مقراض
meγrāz
مَفرشُو: کیسه قندی یا دوایی که با بند باز و بسته می شود
mafrešu
مَقاش: منقاش وسیله درآوردن مو از چشم
maqāš
مُک بُر: بریدن خوش های خرما پس از برداشت محصول
mokbor
مِکو: گیاهی خوردنی که با آن مکوپلو درست کنند
meku
مَکُّو: وسیله ای که با آن نخ را از میان تارهای پارچه ای عبور دهند
makku
مَنگ: کثیف
mang
ملو: میمون
melu
مَنّا: وزن
mannā
مَنتَر: ورد مخصوص گرفتن مار
mantar
منتُور: دیلم، وسیله آهنی سرتیز و سنگین که پاجوش درخت خرما را از مادر جدا کنند
mantur
مَندو: گیاهی دارویی و روغنی
mandō
مُوندُو: پسری که پس از مردن چند پسر باقی بماند
mondu
موندَعلی: پسری که با گذاشتن نام علی باقی بماند
mondali
مِن مِنو: بچه بهانه گیر
men menu
مِوّال: توالت
meval
مُوبیز: الک، غربال نرم
mubiz
مُود: مو
mud
موریک: و موریک سواری به معنی مورچه بزرگ، سلور
murik
مُوس مُوس: التماس و زاری بسیار
mus mus
مُونده: خسته
munde
مُوندگار: ماندنی، برای همیشه جایی ماندن
mundegār
مویل: مویز
mevil
مهتابی: ایوان عمارت
mahtābi
مَه تِو: ماهتاب
mahteō
مَهقِو: سرماخوردگی الاغ
mahqeō
مِی تُخم: تخم و دانه شوید
meytoxm
میخ طویله: میخ بلندی که بوسیله آن افسار چهارپایان بندند
mix tevile
می دِرنگه: خوشحالی، نهر آب روان
miderenge
میرزغُنچی: شیپورچی
mirzγonči
میزُون: ماه مهر، وسیله وزن
mizun
می غِلِه: می غلتد
miγele
میمت می شه: معلومت می شود
mayemet miše
میُون: وسط
miyun
میُون دِمن: وسط هفته مزرعه را مزیداً آبیاری کردن
miyun demn
میُون دِو: وسط ماندن چیزی
miyun deō


«حرف ن»


ناتِلِنگ: ناموافق، ناسازگار
nāteleng
ناخُوش: بیمار، مریض
nāxoš
ناخون: انگشت
nāxun
نارِو: فراهم نشدن کار، ناقص بودن کار
nāreō
نازبالش: بالش کوچک
nāzbāleš
نازَنگُلو: نازنازی بار آوردن بچه
nāzangolu
نازو: بالش کوچک نوزاد
nāzu
ناسار: ناودان
nāsār
ناسَرحال: نااهل
nāsarhāl
ناغافل: ناگهان
nāγāfel
ناف بُر: از بدو تولد پسر و دختری را نامزد کردن
nāfbor
نافک: ناف
nāfk
ناقُلا: مکار و موذی
nāqolā 
نال: نعل
nāl
نالبِکی: نعلبکی
nālbeki
نال داغ: داغ روی داغ آمدن
nāldāγ
نال ور خاک: نفرین سوزناکی است به معنی جوان مرگ شدن
nāl var xāk
نالی: تشک
nāli
نایار: سُست
nāyār
نُپِه: وصله لباس
nope
نَدونم کار: کسیکه راه به کار زندگی خود نمی برد
nadunam kār
نَرچِماق: گردن کلفت، کسیکه به زور چیزی از کسی می گیرد
narčemāq
نَردِوون: نردبان
nardevun 
نَرقُر: گستاخ
narqor
نِرِکُو: سکسکه
nereku
نَرگِدا: گدای چیره دست و گستاخ
nargedā
نَرگو: گاو نر
nargeō
نَرمس: زن احساسی
narmas
نِری: گوسفند نرینه
neri
نِریون: اسب نر
neriyun
نِزلّهِ: (بر وزن حجله) قسمتی از سر، فرق سر
nezle
نِزگُو نِزگُو: با بی میلی غذا خوردن
nezgu nezgu
نِزیک: نزدیک
nezik
نَسَق: دست نزدن به محصول تا وقت برداشت
nasaq
نسق کردن: قرارداد کدخدا با ارباب از مهرماه تا مهرماه سال آینده 
nasaq kardan
نِشک: نوک، منقار
nešk
نشکور: نوک زدن مرغ به زمین 
neškur
نِشِنگ: پیش بینی حادثه بد
nešeng
نصف هَفترم: واحد وزن یک شصت و چهارم من
nesf hafterom
نظرکرده: محافظ شده از خطرات بوسیله دعا
nezar kerde
نقاضت: کینه شدید
neqāzat
نق نِقُو: بهانه گیر، کسیکه در معامله نق می زند
neq nequ
نِکار: میزان و اندازه آب در جوی
nekār
نکَّر: گستاخ و باقدرت
nekar
نِواسه: نوه
nevase
نِو بابا: نو ببا، نوبر
neōbābā
نو ته کار: در مورد پارچه و سایر وسایل بکار می رود، نوته کرده
neō tah kār
نِوچه: مرغ جوان
neōče
نُومزَت: نامزد، خواستگاری کردن
numzat
نُوکُور: نان کور، کسیکه در بخشش تکه ای نان خسیس است
nukur
نِو کیسه: تازه به دوران رسیده
neōkise
نِیبت: نکبت
neybat
نیشو: دهن کجی و تمسخر
nišu
نیفه: محل کش شلوار
nife
نیقو: با دهن کجی و شکلک کسی را مسخره کردن
niqu kardan
نیقی: کسیکه دندانهای بلند دارد
niqi
نیم طاق: دوازده ساعت آب
nimtāq
نیم کالا: نیمه تمام
nimekālā
نیم گُم: نیم باز، دری که نه باز است نه بسته
nimgom
نیم من: واحد وزن یک دوم من
nim man


«حرف و»


وا: باز، باز بودن در

واخ: لفظی است برای تأسف
vāx
وار: امان
vār
واجبی: داروی نظافت
vājebi
واچُرتیدَن: منصرف شدن، صرف نظر کردن
vāčortidan
وادِری: بدون دعوت، بیگانه
vāderi
وارایی: به آشنایی دادن
vārāyi
وازده: از کار افتاده، میوه خراب
vāzede
وارِسی: معاینه، تفتیش
vāresi
وارِش نده: امانش نده
vāreš nede
وارَف: فرزند، نتیجه
vāraf
واسِرنگیدن: از تصمیم و اراده قطعی صرف نظر کردن
vāserengidan
واس: بایست، توقف، فرمان ایست
vās
واستیده کا: در حال ایستاندن
vāstidekā
واشُور: لباس ذخیره
vāšur
واش زِده: هواش زده، مسمومیت هوایی
vāš zede
واکن دونده: باز کردن و بستن
Vā kan devande
واگُو: افشاء، واگو نکردن به معنی افشاء نکردن
vāgu 
وایه: آرزو
vāye
وُتَک شِو: پیاده شو
votak šo
وُتُو: داخل
votu
وحش تَش: وحش، درندگان
vahš taš
وَحشُو: وحش مانند
vahšu
وَخت: وقت
vaxt
وَخمِه: ایام سوگواری
vaxme
وَخی: برخیز، بلند شو
vaxi
وَر: بر، به
var
وِرِانداز کردن: از ظاهر پی به باطن کسی بردن
varendāz kerdan
وِراجی: حرفهای بیهوده
verāji
ور اِو زدن: از آب عبور کردن
var eō zadan
وَر بَعد از ای: از این پس
var ba’d az i
وَر بند بونه: دنبال بهانه گشتن
Var band-e-bune
وَر پِریده: از میان رفته، مرده
varperide
وَرخه: بلند شو
varxe
وَرخی: ورخیز شو، به سرعت بلند شو بیا
varxi 
وَر تِرپُوندَن: با داد زدن سر کسی زهر چشم
گرفتن 
varterepondan
ورتَم ساختن: تظاهر به مردگی کردن حشرات موذی مثل مار و زنبور برای نجات از مرگ
vartam sāxtan
وَرتَه خُورده: کسیکه دیگر در جیبش پول ندارد
vartaxordan
وَرجاز کردن: تحریک کردن
varjāz kardan
وَرجکیدن: ناگهانی از جای بلند شدن، ترسیدن
varjekidan
ورچپت: مزاحم، به زور همراه کسی رفتن
varčepat
وَرچی: برای چه
varči
وَر چِپَریدن: به جان کسی خصمانه افتادن، گِل آویز شدن
varčeparidan
وَرچیدن: بافتن لباس و هرگونه بافتنی
varčidan
وَرا: در راه، در حال حرکت
varā
وَرَّد: بدنبال کسی راه افتادن
varrad 
وَر زِمِنِش: محکم و تند و با اراده راه رفتن
varzemeneš
ور ساختن: خود را از کاری ناآگاه ساختن، خود را به کوچه علی چپ زدن
var sāxtan
وَر سَتار زدن: نابود کردن، از بین بردن مال کسی
var satār zedan
وَر شاپیدن: جدا کردن بذر غلاف از ساقه
varšāpidan
ور شلقیدن: جوانی که شور و نشاط جوانی زیادی از خود نشان دهد
varšeleqidan
وَرم شُور: آدم دورنگ
varamšur
وَرکندن: فرار کردن
varkandan
وَرگشتن: برگشتن
vargaštan
وَرَم گش: راه رفتن، قادر به حرکت
varam gaš
ورمالیدن: انکار کردن
varmālidan
ورمِلا: آشکار، ظاهر شدن
varmelā
وَرم مال: اوقات تلخ، ناراحت
varam māl
وَرهُدک: گوش به زنگ
varhodok
وَر ینگ: خوب سرحال
varyang
وُشِش: به او
vošeš
وُشِم: به من
vošem
وُلَرد: بیرون
volard
وِلَنگ واز: بی در بند بی حساب کتاب
velengevāz
وِلِو دِلِو: بی خان و مان، آواره
veleō deleō
وَلوِلایی: خیالاتی
valvelāyi
وَلوِلکایی: شتابزده
valvelekāyi
وَرشتا شدن: ورمالیدن
varšattā šodan
ور شوریدن: تحریک شدن
varšuridan
وَر قُلپیدن: قلمبه شدن
varqolepidan
ورکش گُمار: مواظبت، مراقبت
varkašegomār
وَرکَندن: فرار کردن
varkandan
ورکوش بغل: ناز و نوازش کردن بچه
varkuš-e-beγal
وَرگُرپ: همراه، در کنار
vargorp
وَرگُم: مطابق میل
vargom
وِلِنگ واز: بی در و بند
velengevāz
ورمالیدن: بالا زدن پاچه شلوار، ابا کردن، امتناع کردن
varmālidan
وَرِمِ انداز: سخن چین، آتش بیار معرکه
varemendāz
وَرَم رُوچ: آدم نادرست و دروغگو
varamruč
ورمِلا: آشکار
varmelā
وِر وِر: تند تند
verver
ور ورو: فرفره که به دور خود بگردد
ververu


«حرف ه»


ها: بله

ها بله: بله با تأکید
hābale
هاج واج: دیوانه و بی حواس
hājvāj
هادِر: مواظب
hāder
هادِرِش باش: مواظبش باش
hādereš bāš
هادِریمو: افسرده خاطر
hāderimu
هارگار: کم عقل، شهوت پرست
hāregār
هاشی: کره شتر یک ساله
hāši
هانِمید: قابل، آبرومند
hānemid
هَپَل لِپو: بی نظم
hapal lapu
هَپلی هَپو: آدم شلخته
hapali hapu
هِجا: هیچ جا
hejā
هَپنه: آدم چاق و بی خاصیت
hapene
هَتوشِو: صدای عطسه
hatušeō
هَچاچی: هوچی، آشوبگر
hačāči
هُدَک خوردن: از خواب پریدن، تکان خوردن
hodak xordan
هَدیون: هذیان، در حالت تب شدید خودگویی کردن
hadyun
هَرَّجی: کسی که در بیابان در اثر تشنگی بمیرد
harraji
 هر دم بیل: بی حساب کتاب
hardambil
هُرم: وزش باد کم
horm
هَرگِس: هرگز
harges
هِشتِو: هیچ طور 
hešteō
هُش: صوتی که با آن الاغ را متوقف می سازند
hoš
هِشکه: هیچ کس
heške
هفتوکی: بچه ای که هفت ماهه به دنیا بیاید، کنایه از شخص عجول و دستپاچه
haftuki
هفترم: واحد وزن قدیم یک سی و دوم من
haftaram
هشوَخ: هیچوقت
hešvax
هُلُفدون: زندان
holofdun
هُلهُلُو: کم صبر و بی قرار
holholu
هَلِه: بیهوده
hale
هله خند: کسی که بیهوده بخندد
halexand
هَله پَل خوار: کسیکه نظم خاصی در غذا خوردن ندارد
halepal xār
هُل هُلی: ثابت رأی نبودن
holholi
هلیس: حریص
halis
هُمارهُمار: آرام آرام
homār homār
هَمپا: همراه
hampā
هَمدومات: باجناق
hamdumāt
هَمریش: دو مرد که دو خواهر را به زنی گرفته باشند، باجناق، به فارسی هم زلف
hamriš
هِشتَن: گذاشتن
heštan
هُمزیک: نوعی سوسک
homzik
هَم سُومُون: پر، انباشته
hamsumun
همشیرو: دو نوزاد که فاصله سنی کمتر از یکسال با هم داشته باشند و از یک پستان شیر بخورند
hamširu
هَمگُدو: جاری
hamgodu
هندیونه: هندوانه
hendiyune
هَنِس هَنِس: نفس زنان
hanes hanes
هَنِف: گِل سِفت
hanef
هَوازدن: مسمومیت هوایی
havā zadan
همیطِو: همینطور
hamiteō
هَنُو: هنوز
hanu
هَوا منصوری: تخمینی، حدسی
havāmansuri
هِودی کُلا: هُدهُد
heōdikolā
هَواش بالایه: پرتوقع و پرادعا بودن
havāš bālāye
هَوا ابریه: اوضاع نامساعد است
havā abriye
هُوجِه: آدم پرحرف و مسخره
huje
هِوشین: وسیله باد دادن خرمن
heōšin
هِو کردن: کسی را در جمع مسخره کردن
heō kardan
هِول ولکایی: شتابزده
heōl velekāyi
هَیابگیر: محاصره
hayā begir
هِی جان: حرف تعجب
hey jān
هیر بیر: هنگام شلوغی
hire bir
هَی: چه می گویی
hayi


«حرف ی»


یارو: پسر بچه
yāru
 یالا باش: زود باش
yālā bāš
یانی: یعنی
yāni
یاهو کردن: فشار فکری روی کسی آردن
yāhu kerdan
یَخدون: صندوقچه تخته ای که روی آن آهن سفید رنگارنگ باشد
yaxdun
یخنی: آبگوشت ساده
yaxni
یِدو: یدا...
yedu
یِغُر: قوی، چالاک
yeγor
یقی: احتمالاً
yaqi
یکه: تنها
yake
یَکه بِدو: کسیکه همه کارها رابطور تنهایی انجام می دهد
yake bedeō
یَکه بزن: کسی که به تنهایی عده ای را می زند
yake bezan
یگون: در مجموع
yegun
یللی دللی: کارهای ناشایست
yeleli deleli
یه ارزنی: مقدار کمی، خیلی کم
ye arzeni
یه پَرکی: روی چهارپا یا دوچرخه یک طرفی نشستن
yeparki
یه چارک: واحد وزن یک چهارم من
یِه پُوری: کمی، اندکی، مقدار کمی
ye purei
یِه پهلو: لجوج
yepahlu
یه سرِ دِجا: جا منزل داشتن
ye sere dejā
یه شِ: یک شاهی
ye še
یه طاق: به سرعت با چهار پا رفتن، یک شبانه روز آب قنات
ye tāq
یه کِچی: به یک طرف وزن بدن را موقع راه رفتن انداختن
ye keči
یه کُول: بطور مستمر
ye kul
یه گار: کار صبح و عصر را بدون نهار انجام دادن
ye gār
یگونه: تنها فرزند خانواده
yegune
یِمِتَصِل: به طور مستمر
yemetasel
یه نال: یک صدا، معمولاً صدای رودخانه یا نهر آب را گویند
ye nāl
یِه ناغافل: ناگهان
ye nāγāfel
یه هِو: بطور ناگهانی
ye heō
ی ی: لفظی است برای تمسخر
ye ye